به‌شي "نووسینه‌كانی مامۆستا"



نووسین: فه‌رمان خه‌رابه‌یی

یه‌كه‌م : ئارام گرتن لەسەر مردنی منداڵ گوناهی باوك و دایك دەسڕێتەوە:

پێغەمبەر ص دەفەرمووێ‌: «مَا يَزَالُ الْبَلاَءُ بِالْمُؤْمِنِ وَالْمُؤْمِنَةِ فِى نَفْسِهِ وَوَلَدِهِ وَمَالِهِ حَتَّى يَلْقَى اللَّهَ وَمَا عَلَيْهِ خَطِيئَةٌ »1
واتــە: بەردەوام پیاوی ئیماندار و ئافرەتی ئیماندار تووشی چەرمەسەری دەبێت و بەڵای بەسەر دادێ‌ لە نەفسی و لە منداڵەكانی و لە ماڵ و سامانی تا ئەوەی بە خوا دەگات بە هۆی ئارامگرتنی لەسەر ئەمانە هیچ گوناهی نامێنێ‌. 

دووم: ئارامگرتن لەسەر مردنی منداڵ تای تەرازووی باوك ودایك قورس دەكات:
پێغەمبەر ص دەفەرمووێ‌: «مَا أَثْقَلَهُنَّ فِى الْمِيزَانِ: سُبْحَانَ اللَّهِ، وَالْحَمْدُ لِلَّهِ، ولا اله الا الله، و أَكْبَرُ اللَّه، وَالْوَلَدُ الصَّالِحُ يُتَوَفَّى للمسلم فَيَحْتَسِبُهُ »2
واتــە: بەڕاستی ئەمانە لا تەرازووی مرۆڤ قورس دەكەن لە دوا ڕۆژدا: (سُبْحَانَ اللَّهِ، ۆالْحَمْدُ لِلَّهِ، ولا اله الا الله، و أَكْبَرُ اللَّه) هەروەها منداڵی باش كاتێ‌ دەمرێ‌ ئەگەر باوك و دایك ئارامی لەسەر بگرن. 

سيَيه‌م: ئارامگرتن لەسەر مردنی منداڵ باوك و دایك دەپارێزێ‌ لە دۆزەخ:
پێغەمبەر ص دەفەرمووێ‌: «أيمَا امْرَأَةٌ مات لها ثَلاَثَةً مِنْ الوَلَد، كَانوا لَهَا حِجَابًا مِنَ النَّارِ، قَالَت امْرَأَةٌ: وَاثْنان؟ فَقَالَ وَاثْنَانِ»٣
واتــە: هەر ئافرەتێك سێ‌ منداڵی بمرێ‌ – ئارام بگرێ‌ و ناشوكری نەكات- ئەوە بۆی دەبن بە بەربەست لە دۆزەخ. ئافرەتێك وتی: ئەی ئەگەر دوو منداڵی مردبێ‌؟ پێغەمبەر فەرمووی: ئەگەر دوو منداڵیش بێ‌ بە هەمان شێوەیە.

چواره‌م: ئارامگرتن لەسەر مردنی منداڵ هۆكاری چوونە بەهەشتە:
پێغەمبەر ص دەفەرمووێ‌: « إِذَا مَاتَ وَلَدُ الْعَبْدِ، قَالَ: اللَّهُ لِمَلاَئِكَتِهِ قَبَضْتُمْ وَلَدَ عَبْدِى؟ فَيَقُولُونَ: نَعَمْ، فَيَقُولُ قَبَضْتُمْ ثَمَرَةَ فُؤَادِه؟ فَيَقُولُونَ: نَعَمْ، فَيَقُولُ: مَاذَا قَالَ عَبْدِى؟ فَيَقُولُونَ: حَمِدَكَ وَاسْتَرْجَعَ، فَيَقُولُ اللَّهُ ابْنُوا لِعَبْدِى بَيْتًا فِى الْجَنَّةِ وَسَمُّوهُ بَيْتَ الْحَمْدِ»٤
واتــە: كاتێ‌ بەندەیەك منداڵەكەی دەمرێت، خوای گەورە بە مەلائیكەتەكە دەفەرمووێ‌: ڕۆحی ڕۆڵەكەی بەندەكەمتان كێشا؟ دەڵێن: بەلێ‌ خوایە، دەفەرمووێ‌: ڕۆحی جگەرگۆشەكەتان كێشا؟ دەڵێن: بەلێ‌ خوایە، دەفەرمووێ‌: بەندەكەم چی وت؟ دەڵێن: سوپاس گوزاری تۆی كرد و {إِنَّا لِلّهِ ۆإِنَّا إِڵیْهِ رَاجِعونَ}ی كرد، ئا ئەوكاتی خوای گەورە دەفەرمووێ‌: بۆ بەندەكەم خانوویەك ساز بكەن ناوی بنێن خانووی سوپاس گوزاری.

پيَنجه‌م: منداڵ لە دوا ڕۆژدا شەفاعەت بۆ باوك ودایكی دەكات:
پێغەمبەر ص دەفەرمووێ‌: «مَا مِنْ مُسْلِمَيْنِ يَمُوتُ لَهُمَا ثَلاَثَةُ أَوْلاَدٍ لَمْ يَبْلُغُوا الْحِنْثَ إِلاَّ أَدْخَلَهُمُ اللَّهُ وَإِيَّاهُمْ بِفَضْلِ رَحْمَتِهِ الْجَنَّةَ، وَقَالَ يُقَالُ لَهُمُ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ، قَالَ فَيَقُولُونَ حَتَّى يَجِىءَ أَبَوَانَا - قَالَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ - فَيَقُولُونَ مِثْلَ ذَلِكَ فَيُقَالُ لَهُمُ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ أَنْتُمْ وَأَبَوَاكُمْ»٥
واتــە: هەر موسڵمانێك سێ‌ منداڵی بمرێ‌ كە بالغ نەبووبن، ئەوە خوای گەورە دەیانخاتە بەهەشتەوە، بە منداڵەكان دەوترێت: بچنە بەهەشت، ئەوانیش دەڵێن: ناچین تا باوك‌و دایكمان نەیەن، سێ جار بەم شێوەیە پێیان پێ‌ دەڵێن، پاشان پێیان دەڵێن: بچنە بەهەشت ئێوە و باوك ودایكتان.

-----------------------------------------------------------------
(١) صحيح: رواه الترمذى ذمارة (2399)، ابن حبان ذمارة (2913)، احمد فى المسند (2/287).
(٢) صحيح: رواه ابن حبان ذمارة (833)، الحاكم (1/511)، احمد فى المسند (5/365-366)، والبزار فى كشف الاستار (3072)، و صحيح الجامع ذمارة (2817).
(٣) صحيح: رواه البخارى ذمارة (1249)، و مسلم ذمارة (6792).
(٤) حسن: رواه الترمذي (ب: 3 /ل 341) و قال: هذا حديث حسن غريب، و أحمد (ب:4/ل: 415)، و قال الشيخ الألباني: حسن في السلسلة الصحيحة (ب:3/ل: 398).
(٥) رواه النسائي (ج4 ص22)، والبيهقي (ج4 ص68)، وهو على شرط الشيخين.


دەنگ: مافي ئافرەت لە ئاييني ئيسلام چۆن دەبينرێ‌؟ 
خەرابەيي: ئەگەر سەير بكەين باسي ماڤي ئافرەت لە ئەوروپا كاتێك سەري هەڵدا كە لەگەل پياوان كاريان دەكرد ماڤي تەواويان پێنەدەدرا، بۆيە هەڵسان بەداواكردني ماڤي خۆيان، ئاييني ئيسلاميشيان لە ناو نەبووە كە ماڤە راستيەكاني ئافرەتي پێشاندابن، بەڵام ئەگەر لە ئيسلام سەير بكەين ئافرەت ڕێزي تايبەتي خۆي هەيە، ئافرەت يان خوشكە يان دايكە يان خێزان.. كەواتە پێغەمبەر (صلي) ڕێزي ئافرەتي بۆ دياري كردوين، هەروەها ڕيِزگرتني ئافرەت لە ئيسلام دا بۆ بەرژەوەندي تايبەتي نيە، بەڵام ئەگەر بڕوانين بۆ ئەورپا كە لاڤي مافي ئافرەت لێدەدەن، تەنها كاتێك ئافرەت ڕێزي هەيە لەلايان كە كاريان پێيەتي يان جوانە تا بۆ ريكلام بە كاري بهێنن.. كەچي لە ئيسلام بە پێچەوانەوەيە ئافرەت چەندە تەمەني گەورەتر دەبێ ڕێزي زياتر دەبێ‌.. كەواتە بەڵێنامە نێودەوڵەتيەكان پێوەر نيە بۆ پيداني ماف، چونكە ماف بريتي نيە تەنها لە بەڕەڵاي و دووركەوتنەوە لە ئەخلاق. 

دەنگ: ئاستي كەناڵە كورديەكان چۆن هەڵدەسەنگێني؟ 
خەرابەيي: كەناڵەكان چ ناوخۆي چ ئاسماني كاريگەري زۆر دروست دەكەن لەسەر تاكي كوردي، ئەگەر شتي بە سوود بەخش بكەن حەتمەن شوێنەواري ئەو باشە لەسەر خەڵكي دەبينرێ‌، ئەگەر خراپيش بێ‌ بە هەمان شێوە، بۆيە كەناڵەكان دەبێ ئاگاداري هاوردەكردني فليمي بێگانە بن. 

دەنگ: ئەي دەربارەي وشەي جەندەر چي دەڵێي؟ 
خەرابەيي: وشەي جەندەر بە هيچ شێوەيەك لەگەڵ ئيسلام ناگونجێ‌، جەندەر بە ماني رەگەز دێ‌، واتە: لە بري نێر ومێ‌ جەندەر دادەنرێ‌، ئەوە تەفسيري مەوسوعەي بەريتانيە بۆ جەندەر. 

دەنگ: ماوەيەك كۆمەڵێك كەس داواي ئەوەيەن دەكرد كە تەنها لە سێ‌ مزگەوت وتاري هەيني هەبێ‌؟ 
خەرابەيي: ئەوانەي ئەو داوايەيان كردبوو دياربوو زۆر ناحاڵي بوون لە ژيان، چونكە نوێژي هەيني واجبە كە ناكرێ‌ واز ي لێ‌ بهێنرێ‌.. ئيستا ئەو هەموو مزگەوتە هەيە ئينجا خەلكي لە مزگەوتەكان جێگايان نابێتەوە!! دواتر ئەوە كاري ئەوان نيە چونكە ئەوان ئەهلي مزگەوت نين تا بريار لە كارك بدەن كە ئەهلي نين. 

دەنگ: دوا كتێبت كێشەي نايەوە بۆ؟ 
خەرابەيي: مەبەستت كتێبي (ڕاستيەكي ونبوو)ـە، ئەو كتێبە بۆ پاڵپشتي بوو بۆ ئافرەتان تا كێشەي ئافرەتان كەم بێتەوە و كەسانێكيش بە ناوي ئافرەتەوە قسە نەكەن كە بەرژەوەندي ئافرەت نازانن، خەڵكي زۆر دەستخۆشي لێكردم تەنها ئەوانە نەبێت كە بە ناوي ئافرەتەوە دەيانخوار. 

تێبيني: ئەوە چەند دەقێكي ديمانەكە بوو، بە داخەوە ئەو ديمانە دواي ئەنجام داني، كە خوێندمەوە لە گۆڤاري دەنگ هيچي لێ‌ تێنەدەگەيشتم، چونكە ڕستەكان هەمووي پێش و پياش كرابوو كە خوينەر دەيخويندەوە تا كۆتاي نەيدەزاني باسي چيە!! نازانم بە ئەنقەس ئەو كارە كرابوو يان هەڵەي تايپ بوو!!


هەولێر 8 كانووني دووەم/يەنايەر (ئاكانيوز) ـ 
مەلا فەرمان عەزيز خەرابەيي پێشنوێژ و وتاخوێني مزگەوتي ماجيداوە لە هەولێر /349 كم باكوري رۆهەڵاتي بەغدا/ ماوەيەك بەر لە ئێستە كتێبێكي بەنێوي "راستييەكي ونبوو" نووسي، لە وێدا ناوي چەند كەسێكي هەڵسوڕاو و چالاكواني بواري ئافرەتان، چەند رێكخراو و سەنتەرێكي هێنا و قسەي ئەواني گواستەوە، ئەوەش، پشێوي و ناڕەحەتييەكي لەو نێوەندەدا، دروست كرد، تا لە ڕۆژي 5ي ئەم مانگە خۆپێشاندانێك بەدژي نوسەري كتێبەكەرێكخراو و خۆپێساندەران ياداشتێكيان ئاراستەي سەرۆكايەتيي پەرلەمان كرد. 
بۆگفتوگۆكردن و تاوتوێكردني كێشەو و كاردانەوەكان، نێردراواني (ئاكانيوز) ئەم ديمانەيان لەگەڵ خەرابەيي ساز كرد. 

پرسيار: ئامانج لە داناني كتێبي "راستييەكي ونبوو" چييە؟ 
وەڵام: ئامانج لەو كتێبە وەك مامۆستايەكي ئايني كە تێكەڵي خەڵك دەبين و زۆر كێشە دێتە لامان وەك تەڵاقدان و خۆسووتاندن زۆري تر روو لە مامۆستاياني ئايني دەكات، بۆيە لە هۆكارەكاني هەندێك لەو كێشانەم پرسيار كردوون تا ئەو كێشانە نەمێنن، پێشتر ئەو كێشانەمان نەبووە، تەڵاق بەو رێژەيەي ئێستە نەبووە و خەڵكي ئيرەيي بەكۆمەڵگەي كوردي بردووە، بۆيە هەوڵم داوە و ئامانجم لەو كتێبە هۆكارەكاني ئەو 
دياردانە دياري بكەين و دواتر بەهەموو لايەك چارەسەري بۆ بدۆزينەوە. 

پرسيار: لەو كتێبەدا رێكخراو و داكۆكيكار و سەنتەرەكاني ئافرەتان تۆمەتبار دەكەي كە ئەوان لە پشتي ئەو هەموو كێشانەن؟ 
وەڵام: هەموو هۆكارەكان نا، بۆ نموونە خۆسووتاندن وەك ئەوەي يەكێك دەڵێ تۆ شت لە برات و باوكت قبووڵ مەكە و گفتوگۆ قبووڵ مەكە، يا 
گەر خۆت سووتاند واتە تۆ شێرەژني ئەوەش هاندانە. 

پرسيار: كێ بەكێ دەڵێ خۆت بسووتێنە؟ بەپێچەوانەوە ئەوان رێگري لەو كارە دەكەن؟ 
وەڵام: من نامەوێ ناو بێنم كاتێك تۆ دەڵێي شت لە لايەني نێر قبووڵ مەكە، خۆسووتاندن بەشتێكي ئەرێنێ دەزانرێ، ئەمەش جوانكردني خۆسووتاندنە لەبەرچاوي ئافرەتان، دەبێ هاني ئافرەتان بدرێ بەهێمني گفتوگۆ بكەن و هەردوولا يەكتري قبووڵ بكەن و بڵێي بەخۆسووتاندن دنيا و قيامەتت دەچێ، بەڵام تۆ پێي بڵێي قبووڵ مەكە و قبووڵنەكردن، هۆشيارييە، ماناي چييە؟ 

پرسيار: كەس نەي گووتووە بڕۆ خۆت بسووتێنە؟ 
وەڵام:نەك بڵێ خۆت بسووتێنە؟ بەڵام هەندێك شت هەيە راشكاونە ناگوترێ، كە دەڵێي تۆ تەنازوول مەكە، كەواتە ناشيرينكردني خۆسووتاندن نييە لاي خەڵك. 

پرسيار: كتێبەكەت لەسەري نووسراوە توێژينەوەي كۆمەڵايەتي، بەڵام تۆ لە زۆر شوێن راي خۆت نووسيوە؟ كە ئەمە لە رووي زانستييەوە نابێ توێژينەوە راي كەسەكەي تێدا بێ؟ قسەكاني ئەوانت هێناوەتەوە، بەڵام كۆمێنتت لێ داون. 
وەڵام: من لە هيچ شوێن قسە و كۆمێنتم لە قسەي كەس نەداوە، بەڵام من تەنيا لە پێشەكي گوتوومە هۆكارەكاني بەرزبوونەوەي رێژەي تەڵاق لەبەر ئەو هۆكارانەوە بووە كە فڵان واي گوتووە بۆيە زيادي كردووە. 

پرسيار: تۆ گومانت لە مەرامي ئەو سەنتەر و رێكخراو و چالاكوانانەي بواري مافي ئافرەت هەيە؟ 
وەڵام: من لە كتێبەكەدا گوتوومە رەنگە ئەوە هۆكار بووە بۆ فڵانە شت، فڵان كەس وا دەڵێ، كاتێك ئەوەي دەڵێ من بەرگريي لە ژنان دەكەم دەبێ بەكردەوە ئەو كارە بكات، نەك من بەگومان ناڵێم ئەوانە هۆكار بن، بگرە من سەلماندوومە، بۆ نموونە ئافرەتێك چووەتە شوێني داڵدەدان، بەڵام وەريان نەگرتووە و دواتر ئەو ئافرەتە بووەتە لەشفرۆش و تووشي كێشە و چەرمەسەري بووە، من پشتم بەسەرچاوە بەستووە و سەرچاوەكانيش ديارن و روونن. 

پرسيار: ئايا ئافرەت لە كۆمەڵگەي ئێمەدا مافي پێشێل نەكراوە و زوڵمي لەسەر نييە؟ 
وەڵام: كۆمەڵگەي ئێمە زۆر چيني هەيە، چيني رۆشنبير و نەخوێندەواري هەيە، هەندێكيان هەيە هەر رێزي مرۆڤ و منداڵيش ناگرن، بەڵام بەشێوەيەكي گشتيي لە كۆمەڵگەي كورديدا رێزگرتن هەبووە بۆ نموونە بەهايەكي تەواو بۆ ئافرەت دانراوە نەك ئافرەتي گەنج، بەپێچەوانەوە 
ئەوەندە بەتەمنتر بێ زياتر رێزي لێ دەگيرێ. 

پرسيار: كەواتە بەڕاي تۆ هيچ بێ رێزييەك بەرامبەر ئافرەتي كورد ناكرێ؟ 
وەڵام: من گوتم بێ رێزي دەكرێ، بەڵام ئەوانەي دەيكەن هەر نازانن رێزي كەس بگرن نەك تەنيا ئافرەت، بەگشتيي كۆمەڵگەي كوردي رێزي لە ئافرەت ناوە و ئافرەتي كورد رێزي زۆري لە پياو گرتووە، كۆمەڵگەي كوردي رێز لە ئافرەت دەگرێ، كۆمەڵگەي كوردي بەهاي زۆر جواني تێدايە كە سەرچاوەكەيان ئايني ئيسلامە. 

پرسيار: ئەو بەهايانە كە هەيە پێش ئيسلاميش هەبوون لە كۆمەڵگەي كورديدا؟ 
وەڵام: كۆمەڵگەي كوردي رێزي نەك لە ئافرەت بگرە لە پياو گرتووە بەهاي وابووە گەنجێك يەكێكي لە خۆي گەورەتر بينيبايە دەستي ماچ دەكرد، جاري وا هەيە ئيسلام داب (عورف)ي كردووەتە سەرچاوەي تەشريع، من ناڵێم ئەو بەها جوانانە هەمووي هي ئيسلامە، توێژينەوەكەي من لەسەر ئەوەيە كە ئەو بەها جوانانە بگەڕێنەوە و ئەوەي نامۆيە بەكۆمەڵگەي ئێمە با نەمێنێ و ئەوەي كەسێك هێناويەتي با پەشيمان بێتەوە. 

پرسيار: ئەو رێكخراو و چالاكوانانەي ئافرەتان ئەركيان هۆشياركردنەوە نەبێ، ئەدي كاريان چييە؟ 
وەڵام: ئێمە داوايان لێ دەكەين با كاري خۆيان بكەن، بەڵام ئامانجەكەي بگەيەنن، بۆ نموونە كە باسي مافي ئافرەت دەكەن راستيي پرسەكە بگەيەنن، بۆ نموونە كە باسي خۆسووتاندني ئافرەت دەكەن دەبێ بەدواي هۆكاردا بگەڕێن نەك لێدوان بدەن بڵێن خۆسووتاندن هێماي رۆشنبيرييە، با چارەسەرەكەي بۆ بدۆزنەوە بۆ نموونە دەچمە لاي توێژەري كۆمەڵايەتي، مامۆستاي ئايني، دوكتۆر، پسپۆران تا چارەسەرييەكەي بدۆزينەوە. 

پرسيار: گلەيي ئەوە لە مامۆستاياني ئايني دەكرێ كە توندڕۆن و بەتوندي شتەكان دەخەنە روو؟ 
وەڵام: يەكەم مامۆستاياني ئايني توندڕۆ نين، نازانين لە چ بوارێكدا؟ ئێمە گفتوگۆ دەكەين؟ بەڵام كەس نەهاتووە گفتوگۆمان لەگەڵدا بكات، بواري گفتوگۆ بۆ ئێمە نەڕەخساوە، ئەوانەي كە داواي گفتوگۆ دەكەن با بێن دەرگامان كراوەيە، هەر لە رێگەي تەلەڤزيۆن، رۆژنامە و راديۆ، بەڵام ئەگەر ئێمە داواي گفتوگۆ بكەين ئەوان قبووڵي ناكەن.

پرسيار: تۆ قسەي خۆت بكە و پەنا بۆ مينبەر مەبە؟ 
وەڵام: من كتێبێكم نووسيوە ئەوەتا قبووڵي ناكەن. 

پرسيار: ئايا وا باشترە پەنا ببەنە بەر مينبەري مزگەوت؟ 
وەڵام: مينبەري مزگەوت شوێني ئەوەيە بەها جوانەكان پێشاني خەڵك بدرێ، خۆ ئەگەر شتێكي واش باس بكرێ تاوان نييە؟ لە كام مينبەرەوە گوتراوە پێشێلي مافي ئافرەت بكەن يا بڕۆن ئافرەت بكوژن؟ لە كام مينبەرەوە گوتراوە فڵانە كەس واي كردووە و بڕۆن واي لێ بكەن. 

پرسيار: سەدان نموونەمان هەيە كەناو دێنن لەسەر مينبەر لە كاتێكدا لەو مزگەوتەكاندا هەزاران كەس دانيشتوون، بۆچي ئێوە باسي دەكەن كە فڵان شت پێچەوانەي شەريعەتە؟ بۆ لە مينبەري مزگەوتەوە باسي رۆشنبير و گۆرانيبێژ و وتاري نووسەر دەكەن بەناو؟ 
وەڵام: مينبەري مزگەوت ئەركي خۆي هەيە، مامۆستا ناتوانێ خيانەتي تێدا بكات، ئەركي مامۆستايە پارێزگاري ئاين و نيشتمان بكات و دەبێ ئاينەكەي رابگەيەنێ. 

پرسيار: ئەركي مامۆستا پاراستني ئاينە يا گەياندني پەيامي ئاين و بانگهێشتني خەڵكە؟ 
وەڵام: ئەركي مامۆستا پاراستني ئاينەكەيەتي لە رێگەي بانگهێشتنەوە. 

پرسيار: ئەگەر گۆرانييەك شەو لە تيڤي ببيني كە كراسي كچە كورت بوو ، ئايا راستە تۆ بێي لە سەر مينەبەر باسي بكەي؟ 
وەڵام: نەخێر، دەبێ لە ژێر چەتري رێزگرتني لە ياسا مامەڵە بكەين، بۆ نموونە ياسا سزاي داناوە بۆ كەسێك كە رەوشتي خەڵك بشێوێنێ، بۆيە ئەگەر يەكێك بەهاي كۆمەڵگەي شێواند دەبێ بەياسا رێي لێ بگيرێ، هەموو چينەكان دەبێ وەڵاميان هەبێ، رۆشنبير و مامۆستا و مامۆستاي ئايني. 

پرسيار: مينبەر بۆ چييە؟ بۆ بانگهێشتني پەيامي ئيسلامە يا ناوهێناني خەڵكە؟ بۆ چاككردني خەڵكە يان بۆ ناوهێناني رۆشنبير و سياسەتوان؟ ئێوە دەتوانن وەك رۆشنبيران ئينتەرنێت و رۆژنامە و ڕاديۆ و تەلەڤزيۆن بەكار بێنن بۆچي لە مينبەري مزگەوتەوە دێن باسي رۆشنبيران دەكەن؟ 
وەڵام: باشە نموونەي كتێبەكەي خۆم دێنمەوە، ئەو هەموو رۆژنامەنووسە هەيە تا ئێستە كەسێك نەهاتووە راستي شتەكەي من بگەيەنێ، كەس نەهاتووە قسەكاني من بگەيەنێ؟ تا خەڵك بزانێ لەكوێ من تەشهيرم كردووە و هێرشم كردووە. 

پرسيار: كەواتە ئێوە بەناچاري پەنا دەبەنە بەر مينبەر؟ 
وەڵام: من لەگەڵ ناوهێناندا نيم لەمينبەرەكان، دەكرێ باسي شتێكي خراپ بكرێ، بەڵام ناوي نەهێنرێ؟ ئەگەر شتێكي خراپ هەبوو دەبێ باس بكرێ، ئەمە ئەركێكي نيشتمانيي و ئاينييە. 

پرسيار: ئێوە ناو دێنن و دەڵێن فڵان كەس كافر بووە و لە ئاين دەرچووە لەبەردەم خەڵكدا كە شارەزاييەكي ئەو تۆيان لە ئايندا نييە؟ 
وەڵام: من تەكفيركردني خەڵكم پێ هەڵەيە ، پاشان ناوهێناني خەڵك بەشتێكي باش نازانم، نەمبيستووە ناوي خەڵك هێنرابێ بگرە گوتراوە ئەو شتە هەيە و باش نييە. 

پرسيار: بۆ مامۆستاياني ئاينيي لەبري مينبەر، كتێبێك يا بەنووسيني وتارێك وەڵام نادەنەوە؟ 
وەڵام: لەوانەيە مامۆستا دەستي نووسيني نەبێ يا رێگەي نووسيني بۆ خۆش نەكرابێ، ئەركي مامۆستا ئەوەيە كە بڵێ ئەو كتێبە خراپە يا باشە، فڵان شت باشە يا خراپە، هەر شتێك پێچەوانەي يا بەئاشكرا دژي ئيسلامە، ياسا رێگەي لێ دەگرێ و ئاينيش قبووڵي ناكات، كەسێك پەنا بۆ پێشێلكردني ياسا ببات، كاتێكيش ئاين پێشێل دەكرێ، دەبێ پەنا بۆ دادگە ببات، كەسێكيش بيەوێ رێنوێني خەڵك بكات، دەبێ لە مينبەرەكاني مزگەوەتەوە بێ، من لەگەڵ تۆمەتباركردن و تەكفيركردنيش نيم، بەڵام مامۆستايەكي ئايني ئەركي خۆيەتي بڵێ ئەو شيعرە يا ئەو رستەيە خراپە. 

پرسيار: تۆ لەگەڵ ئەوەي لە مينبەري مزگەوەتەوە باسي بەرهەمي شيعري و رۆشنبيري بكرێ؟ 
وەڵام: ناوي شاعيرەكە نەهێنرێ، بەڵام مامۆستاي ئايني بڵێ ئەو شيعرە شتێكي دژ بەئايني تێدايە، من لەگەڵ ئەوەدام كە كێشەي نێوان رۆشنبيران و مامۆستاياني ئايني بەگفتوگۆ چارەسەر بكرێ. 

پرسيار: ئايا راستە كتێبەكەت كێشاوەتەوە؟ 
وەڵام: نەخێر كتێبەكەم سەحب نەكردووەتەوە. 

پرسيار: ئايا ئامادەي لە رێگەي مێزگرد و رووبەڕوو گفتوگۆيان لەگەڵدا بكەي؟ 
وەڵام: ئامادەم بەشێواز و كاتي خۆي گفتوگۆ بكەم و تا ئێستەش دەڵێم من شتي خراپم لەو كتێبەدا باس نەكردووە، هەمووي شتي باشن و هێرشم نەكردووەتە سەر كەس و پێشم باش بووە و داكۆكي لێ دەكەم. 

پرسيار: هەستي تۆ چييە ئەو هەموو خۆپێشاندانە بەرامبەرت دەكرێ؟ 
وەڵام: هەست دەكەم ئەوان كەسێك تاوانبار دەكەن كە تاواني نەكردووە، ئەوان دەڵێن مامۆستا هێرشي كردووە من هێرشم نەكردووە، من پێمخوشە راستييەكان نەشێوێنرێ، لە يەكێك لە لافيتەكان نووسراوە "راستييەكي ونبو و درۆيەكي هەڵبەستراو" من درۆم لە كوێ هێناوە، خۆ من قسەي خۆم نەكردووە. 

پرسيار: سەيري ئەو ناڕەزايي و خۆپێشاندانە دەكەي؟ 
وەڵام: لەبەرئەوەي مامۆستا كەسێكي كۆمەڵايەتييە، بۆيە لە هەموو پارچەكاني كوردستان دەستخۆشيم بۆ هاتووە و پشتگيريم بۆ هاتووە، يا شتێكم لەسەر دەنووسرێ خەڵكي هەواڵم پێ دەگەيەنێ، كە خەڵكي دەبينن چەند ئافرەتێك دەچنە بەردەم پەرلەمان ناڕەزايي دەردەبڕن، خەڵكيش وەڵاميان دەبێ. 

پرسيار: ئەگەر خۆپێشاندانەكە زيادي كرد؟ ئايا تۆش داوا لە خەڵك دەكەي برژێنە سەرشەقام و خۆپێشاندان بكەن؟ 
وەڵام: من جارێ داوا ناكەم، بەڵام لەوانەيە خەڵكي قبووڵي نەكەن مامۆستا سووكايەتي پێ بكرێ، رەنگە لايەنەكاني پێوەنديدار بەمامۆستا وەك يەكەتيي زانايان، قبووڵ نەكەن. 

پرسيار: چما خۆپێشاندان بەسووكايەتي دەزاني؟ 
وەڵام: ئەوان من تۆمەتبار دەكەن كە گوايە من درۆم كردووە و حوكمم داوە، خۆپێشاندان بەشێكە لە ئازادي و ديموكراسي.. شتێكي ئاساييە، ئەوان لە خۆپێشاندانەكە من تۆمەتبار دەكەن بەدرۆ، من هيچ حوكمێكم نەداوە، بابێن بيسەلمێنن. 

پرسيار: ئايا تا ئێستە هەڕەشەت لێ كراوە؟ 
وەڵام: هەڕەشەم لێ نەكراوە، بەڵام ئەو شتانە بەمەترسي بۆ سەرخۆم دەزانم. 

پرسيار: لە دادگە سكاڵات لەسەر تۆماركراوە؟ 
وەڵام: بەڵێ بەپێي مادەي 240 سكاڵام لەسەر تۆمار كراوە و ئێستە بەكەفالەت ئازاد كراوم. 

پرسيار: كێن ئەوانەي سكاڵايان لەسەر تۆمار كردووي؟ 
وەڵام: ئەوانەي كە بەناوي ئافرەتان و داكۆكيكاري ئافرەت كار دەكەن. 

ديمانە: عەبدوڕەزاق عەلي، محەمەد عەبدوڕەحمان

لێدوانی مامۆستا فەرمان خەرابەیی بۆ گۆڤاری شەقام لە ھەمبەر جیابوونەوە.. 
دیارترین ھۆکاری جیابوونەوەی؟ 
ئەرکی مامۆستایانی ئایینی چیە لە ھۆشیارکردنەوەی ھاوسەران؟ 
کردنەوەی سەنتەریکی ڕاویژکاری خێزانی کە زانیاری و ھۆشیاری بداتە کوران و کچان بەر لە ھاوسەرگیری 


نووسین: فه‌رمان خه‌رابه‌یی

ماناي‌ خۆشه‌ويستي‌ له‌لاي‌ ئه‌وروپا: 
ئه‌وروپا كاتێك باس له‌ خۆشه‌ويستي‌ نێوان (نێر و مێ‌) ده‌كه‌ن مه‌به‌ستيان هه‌وه‌س بازي‌ و ڕابواردني‌ جنسيه‌ نه‌ك سۆز و عاتفه‌، ئه‌وان سۆزو عاتفه‌يان تێكه‌ڵ كردووه‌ به‌ حه‌ز و ئاره‌زوات، ئه‌گه‌ر باسي‌ خۆشه‌ويستيشيان كرد واته‌ ئه‌نجامداني‌ به‌د ڕه‌وشتي‌ و كاري‌ جنسي‌، بۆ نموونه‌ له‌ زماني‌ ئينگليزي‌ بۆ ووشه‌ي‌ خۆشه‌ويستي‌ (Love) به‌ كارده‌هێنن.. ئه‌م ووشه‌يه‌ ماناي‌ خۆشه‌ويستي‌ و سۆز و عاتيفه‌ نادات، به‌ڵكو ماناي‌ ڕابواردن ده‌دات.. چونكه‌ ئه‌وان ئه‌گه‌ر بيانه‌وێت ووشه‌ي خۆشه‌ويستي‌ به‌ كار بێنن بۆ وڵاته‌كه‌يان يان دايكيان يان كاره‌كه‌يان، ئه‌وه‌ ووشه‌ي‌ (Like) به‌ كار ده‌هێنن له‌به‌ر ئه‌وه‌ي‌ ئه‌م ووشه‌يه‌ ماناي‌ سۆز و عاتيفه‌ ده‌به‌خشێت.. 

كه‌چي‌ ده‌بينين له‌ زماني‌ كوردي‌ و عه‌ره‌بي‌ ووشه‌ي‌ خۆشه‌ويستي‌ بۆ هه‌موو سۆز و عاتيفه‌يه‌ك به‌ كاردێت بێ‌ جياوازي‌ بۆ ڕه‌گه‌زي‌ به‌رانبه‌ر بۆ دايك بۆ وڵات بۆ كاره‌كه‌ت بۆ هه‌موو شتێك.. 

بۆيه‌ له‌ ساڵي‌ حه‌فتاكان ئه‌م زانايانه‌: 
(روبين)و (بلوتشك)و (كونتي‌)و (هاتفيلد) و چه‌ند زاناي‌ تريش ويستيان ئه‌م دوو ده‌سته‌واژه‌يه‌ لێك جيا بكه‌نه‌وه‌، به‌ڵام دواي‌ هه‌وڵێكي‌ زۆر هيچان پێ نه‌كرا، تاكو ئێستاش هه‌ر ماوه‌، بۆيه‌ ده‌بينين له‌ ئه‌وروپا به‌ ناوي‌ خۆشه‌ويستيه‌وه‌ خه‌ڵكي‌ به‌ڕووتي‌ له‌سه‌ر شه‌قامه‌كان كاري‌ به‌دڕه‌وشتي‌ ده‌كه‌ن، ووشه‌ي‌ خۆشه‌ويستيشان پيس كردووه‌. 

پياوێك ئه‌گه‌ر بيه‌وێت له‌گه‌ڵ كه‌سێك ڕابوێرێت ئه‌وه‌ ده‌سته‌واژه‌ي‌ (Love)ي‌ به‌ كارده‌هێنێ‌ ده‌ڵێت: (خۆشم ده‌وێيت/ I love you) مه‌به‌ستيشي‌ له‌و قسه‌يه‌ي‌ ڕازي‌ كردني‌ به‌رانبه‌ره‌كه‌يه‌تي‌ تا كاري‌ به‌دڕه‌وشتي‌ له‌گه‌ڵدا بكات، به‌رانبه‌ره‌كه‌شي‌ له‌م قسه‌يه‌ي‌ تێده‌گات.. 

به‌ڵام ئه‌گه‌ر كه‌سێك بيه‌وێت سۆز و عاتيفه‌ و خۆشه‌ويستي‌ خۆي‌ ده‌ربڕێت به‌رانبه‌ر وڵاته‌كه‌ي‌، يان كاره‌كه‌ي‌ ئه‌وه‌ ده‌سته‌واژه‌ي‌ (Like)ي‌ به‌ كارده‌هێنێ‌ ده‌ڵێت: (I like my work)، چونكه‌ لێره‌دا مه‌به‌ستي‌ سۆز وعاتيفه‌ وخۆشه‌ويستيه‌ . 

پيلان به‌ ناوي‌ ئازادي‌ خۆشه‌ويستي‌: 
چه‌مكي‌ خۆشه‌ويستي وه‌كو هه‌موو چه‌مكه‌كاني‌ تر بێ‌ به‌ش نه‌بووه‌ له‌ شێوان و گۆڕاني‌ ڕاستييه‌ جوان و پاكه‌كه‌ي‌ خۆي‌، مانا پاك و جوانه‌كه‌ي‌ شێوێندراوه‌ و گۆڕاوه‌ به‌ چه‌ند ماناي‌ قێزه‌ون، ئه‌وانه‌ي‌ ماناي‌ خۆشه‌ويستيان شێواندووه‌ مه‌به‌ستيان له‌م كاره‌يان گه‌يشتنه‌ به‌ ئامانجه‌كانيان كه‌ بڵاوكردنه‌وه‌ي‌ به‌دڕه‌وشتي‌ و تێركردني‌ ئاره‌زواته‌كانيان و بازرگاني‌ كردنه‌ به‌خۆشه‌ويستي‌، ئه‌وان ئه‌يانه‌وێت به‌ ناوي‌ ئازادي‌ خۆشه‌ويستي‌ پيلانه‌كه‌ي‌ خۆيانه‌ له‌ ناو هه‌موو كۆمه‌ڵگايه‌كدا بچێنن كه‌ به‌ ناوي‌ ئازادي‌ خۆشه‌ويستيه‌وه‌ ئه‌يانه‌وه‌ێت هۆشي‌ لاوه‌كانمان به‌ فه‌ساد به‌رن و تووشي‌ داڕوخان و نه‌ ماني‌ ئه‌خلاقيان بكه‌ن. 

جووله‌كه‌ي‌ جيهاني‌ ده‌يانه‌وێت ڕه‌وشتي‌ جوان نه‌مينێت.. ئه‌وه‌ته‌ له‌(بروتوكولات حكما‌و الصهيون) هاتووه‌ ده‌ڵێن: پێويسته‌ له‌سه‌رمان كار بكه‌ين بۆ له‌ ناوبردن و ڕوخاندني‌ خوڕه‌وشت له‌ هه‌موو شوێنێك. 

به‌ هه‌مان شێوه‌ له‌ ژماره‌ي‌ (2)ي‌ (بروتوكولات)ه‌كه‌يان هاتووه‌ ده‌ڵێن: فرۆيد له‌ ئێمه‌يه‌ - واته‌ جووله‌كه‌يه‌- ده‌بێت هه‌موو كارێكي‌ به‌دڕه‌وشتي‌ به‌ ئاشكرا بكرێت هه‌ر وه‌ك چۆن تيشكي‌ خۆر به‌ ئاشكرا ده‌رده‌كه‌وێت تاكو لاوه‌كان شه‌رميان نه‌مينێت له‌ ئه‌نجامداني‌ كاري‌ به‌دڕه‌وشتي‌. 

(يونج) كه‌ يه‌كێك له‌ قوتابيه‌كاني‌ (فرۆيد) له‌ كتێبه‌كه‌ي‌ خۆيدا به‌ ناوي‌(ژكرياتي‌ عن فرويد) ده‌ڵێت: فرۆيد پێي‌ ووتم: 

We must abolish all dogmas. 
واته‌: ده‌بێت بيروباوه‌ڕي‌ ئايني‌ له‌ ناو به‌رين و له‌ دڵي‌ خه‌ڵكي‌ ده‌ريبهێنين... We must make sex a dogma. 
واته‌: ده‌بێت له‌ جێگاي‌ ئاين هه‌وه‌ست بازي‌ و به‌دڕه‌وشتي‌ له‌ ناخي‌ خه‌ڵكي‌ بچێنين. 

حاخامێكي‌ جووله‌كه‌ به‌ ناوي‌ (ڕيكۆرن/Reichorn) له‌ ساڵي‌ 1869 له‌ كۆبونه‌وه‌يه‌كي‌ نهێني‌ له‌سه‌ر گۆڕي‌ سيموني‌ كوري‌ يهودا له‌ شاري‌ (براغ) كه‌ ڕۆژنامه‌ي‌ (Cantemporain) بڵاوي‌ كردۆته‌وه‌ ئه‌و حاخامه‌ ده‌ڵێت: ئه‌گه‌رچي‌ پاره‌ هێزي‌ سه‌ره‌كي يه‌كه‌مه‌.. ڕاگه‌ياندنيش هێزي‌ دووه‌مه‌... به‌ڵام ڕاگه‌ياندن به‌بێ‌ هێزي‌ يه‌كه‌م كار ناكات كه‌ پاره‌يه‌... جا بۆيه‌ پێويسته‌ له‌سه‌ر ئێمه‌ به‌ هێزي‌ يه‌كه‌م كه‌ پاره‌يه‌ ده‌ست به‌سه‌ر ڕاگه‌ياندن بگرين به‌وه‌ي‌ چاوي‌ كار به‌ده‌ستي‌ ڕاگه‌ياندنه‌كان بگرين... كاتێكيش ده‌ستمان گرت به‌سه‌ر ڕاگه‌ياندن هه‌وڵده‌ده‌ين خێزانه‌كان هه‌ڵبوه‌شێنينه‌وه‌و ئاين و خوڕه‌وشت له‌ ناو به‌رين. 

(شيخ علي الگنگاوي) ده‌ڵێت: ئه‌و شه‌ره‌ي‌ ئێستا دوژمناني‌ ئيسلام دژ به‌ ئيسلام ده‌يكه‌ن زۆر به‌ هێزه‌ و پاره‌ و ده‌سه‌ڵاتێكي‌ زۆري‌ له‌ پشته‌وه‌يه‌، وه‌ پيلانێكي‌ زۆري‌ بۆ داڕێژراوه‌ كه‌چي‌ موسڵمانان لێي‌ بێ‌ ئاگان. 

به‌ڵێ‌: به‌م شێوه‌ مرۆڤه‌ شه‌يتانه‌كان ئه‌وانه‌ي‌ بايه‌خ به‌ به‌دڕه‌وشتي‌ و نه‌ماني‌ ئه‌خلاق ده‌ده‌ن پيلاني‌ خۆيان داڕه‌شتووه‌ و ته‌ڵه‌يان بۆ خه‌ڵكي‌ بێ‌ تاوان داناوه‌.. كه‌سانێكي‌ بێ‌ ئاگاش به‌و ته‌ڵه‌وه‌ ده‌بن و ئه‌وانيش به‌ ناوي‌ بانگه‌شه‌ كردن بۆ ئازادي‌ خۆشه‌ويستي‌ و خزمه‌تكردن به‌ دڵداران بازرگانيان پێوه‌ ده‌كه‌ن بێ‌ ئه‌وه‌ي‌ هه‌ستيش به‌ خۆيان بكه‌ن.. به‌ داخه‌وه‌ ئه‌وه‌ي‌ له‌و ڕووه‌وه‌ش له‌ هه‌موو چينه‌كان زياتر زيان به‌خش بووه‌ لاوانن، چونكه‌ ده‌بينين ڕاگه‌ياندن و ئه‌ده‌ب و شيعر ده‌ورێكي‌ باڵا ده‌بينن بۆ گومڕاكردني‌ لاوان به‌ ناوي‌ ئازاديه‌وه‌، گه‌نجيش كاتێك ده‌بينێت گۆڤار و ڕۆژنامه‌ و ڕِاديۆ و ته‌له‌فيزيۆن و سينه‌ما و شيعر و كتێب.. ئه‌مانه‌ هه‌ر هه‌مووي‌ باس له‌و خۆشه‌ويستيه‌ درۆينه‌ ده‌كه‌ن و شێوازي‌ هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندني‌ كچانيان بۆ ڕوون ده‌كه‌نه‌وه‌، كوڕاني‌ لاويش هه‌ڵده‌ستن له‌ خۆيان به‌ر جه‌سته‌ي‌ ده‌كه‌ن، ئه‌وه‌ي‌ ده‌شبێته‌ نێچير و پاشان ده‌بێت به‌ قورباني‌ كچاني‌ بێ ئاگان كه‌ به‌ چه‌ند قسه‌ي‌ ڕازاوه‌ ده‌كه‌ونه‌ داوه‌وه‌. 

(م/محمد مرهف) ده‌ڵێت: (ئه‌وانه‌ ده‌يانه‌وێت له‌ ئه‌ده‌بياتدا ئاره‌زواتي ئاژه‌ڵانه‌ي‌ خۆيان ده‌ربڕن، ئه‌و چه‌مكه‌ پاكه‌ي‌ خۆشه‌ويستي‌ كه‌ ئيسلام دايناوه‌ بيشێوێنن، له‌ لايه‌كي‌ تره‌وه‌ش ڕاگه‌ياندنه‌كان يارمه‌تيان ده‌ده‌ن، به‌ جۆرێك كه‌ بازرگاني‌ به‌ خۆشه‌ويستي‌ ده‌كرێت. 

پزيشكي‌ ئينگليزي‌ (ترومان لبريل) كه‌ به‌ڕێوه‌به‌ري‌ نه‌خۆشخانه‌ي‌ له‌نده‌ني‌ ده‌رونيه‌ ده‌ڵێت: زۆرترين شت كه‌ بازرگانه‌كان بازرگاني‌ پێوه‌ بكه‌ن، بازرگاني‌ كردنه‌ به‌ خۆشه‌ويستي‌ و سينه‌ما و شتاني‌ له‌و جۆره‌، كه‌ ده‌ورێكي‌ باڵايان هه‌بووه‌ له‌ فه‌سادكردني‌ عاتيفه‌ي‌ چيني‌ لاوان، لاوانيان وا تێگه‌ياندووه‌ كه‌ (خۆشه‌ويستي‌) نايابه‌ و سحراويه‌، به‌ جۆرێك كه‌ ووشه‌ي‌ خۆشه‌ويستيان كردۆته‌ شتێكي‌ خه‌ياڵي‌ كه‌س پێي‌ ناگات. 

(م/محمد علي قگب) له‌ كتێبي‌ (الحب والجنس)دا ده‌ڵێت: زۆربه‌ي‌ ئه‌و كه‌سانه‌ كاتێك باس له‌ خۆشه‌ويستي‌ ده‌كه‌ن ده‌يبه‌ستنه‌وه‌ به‌ په‌يوه‌ندي‌ نێوان (نێر و مێ‌)، جا عاتفي‌ بێت يان جه‌سته‌ي‌ بێت، ئه‌وان ئه‌و عاتفه‌ پيرۆزه‌ له‌ ڕوكنێكي‌ دياري‌ كراو ده‌به‌ستنه‌وه‌. 

(م/عبدالسلام البسيوني) له‌ كتێبي‌ (ماژا يريدون من المرأه‌) ده‌ڵێت: به‌داخه‌وه‌ ئه‌و بيرۆكه‌ نامۆيه‌ له‌ ڕێگاي‌ ڕاديۆ و ته‌له‌فيزيۆن و سينه‌ما به‌ چه‌ند ئامێري‌ -سه‌رده‌م- ده‌يڕازێننه‌وه‌ كه‌ عه‌قڵ و دڵي‌ ئينسان ده‌گۆڕن و ده‌فڕێنن ئينجا بۆمان ده‌نێرن.. 

(يوسف الحاج احمد) ده‌ڵێت: ئێستاكه‌ كه‌ گوترا خۆشه‌ويستي‌ واته‌: به‌دڕه‌وشتي‌ و بازرگاني‌ كردن به‌ ئافره‌تانه‌وه‌. 

دكتۆره‌ (سريا عبيد) به‌ڕێوه‌به‌ري‌ جێبه‌جێكاري‌ سه‌ندوقي‌ (un) بۆ دانيشتوان له‌ ديمانه‌يه‌ك بۆ ڕۆژنامه‌ي‌ (سه‌نداي‌ تايمز) ده‌ڵێت: له‌م سه‌رده‌مه‌دا پله‌ي‌ ڕه‌واجي‌ بازرگاني‌ كردن به‌ سێكس له‌ پله‌ي‌ سێيه‌م دێت له‌ دواي‌ بازرگاني‌ كردن به‌ چه‌ك وماده‌ بێهۆشبه‌ره‌كان. 

ڕاپۆرتێك له‌ ڕۆژنامه‌ي‌ (ديلي‌ ميل)ي‌ به‌ريتانيدا هاتووه‌ ده‌ڵێت: زۆرێك له‌وانه‌ي‌ كه‌ بازرگاني‌ به‌ ئافره‌ته‌وه‌ ده‌كه‌ن، له‌ ڕێگاي‌ كوڕێكي‌ به‌كرێ‌ گيراويي‌ خۆيان، كه‌ ده‌ينێرن تاكو به‌ ناوي‌ به‌ستني‌ په‌يوه‌ندي‌ خۆشه‌ويستي‌ و هاوسه‌رگيري‌ كچه‌ هه‌ڵبخه‌ڵه‌تێنێ‌، پاشانيش به‌بێ‌ ئه‌وه‌ي‌ كچه‌ به‌خۆي‌ بزانێت دواي‌ ماوه‌يه‌ك بۆي‌ ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ كه‌وتۆته‌ ناو تۆڕێكي‌ مافياي‌ له‌شفرۆشي‌.. بێگومان ئه‌و كه‌سانه‌ي‌ بازرگاني‌ به‌ له‌شي‌ ئافره‌ته‌وه‌ ده‌كه‌ن، ڕێگا و شێوازي‌ زۆريان هه‌يه‌ بۆ ڕاكێشاني‌ كچان و تووشكردنيان به‌و په‌تايه‌. 

جووله‌كه‌ ده‌وره‌ي‌ تايبه‌ت ده‌كه‌نه‌وه‌ بۆ كچان بۆ ئه‌وه‌ي‌ شێوازي‌ فريوداني‌ كوڕانيان فێر بكه‌ن بۆيه‌ ده‌ڵێت: بۆ ئه‌وه‌ي‌ ده‌وڵه‌تي‌ ئيسرائيل دابمه‌زرێ‌ پێويسته‌ گه‌نجان چه‌كي‌ بۆ هه‌ڵگرن، كچانيش ده‌بێت له‌ش وجواني‌ خۆيان به‌كار بهێنن بۆ ئه‌وه‌ي‌ به‌ ناوي‌ دڵداري‌ زۆرينه‌ي‌ پياوان فريو بده‌ن. 

ڕاپۆرتێك له‌ ڕۆژنامه‌ي‌ (پرس)ي‌ كورديدا هاتووه‌ ده‌ڵێت: به‌ هۆي‌ ساويلكه‌ي‌ و متمانه‌ي‌ ژنانه‌وه‌يه‌، كوڕه‌كان وێنه‌يان ده‌گرن به‌ ڕووتي‌... ئاماده‌كاري‌ ڕاپۆرته‌كه‌ ده‌ڵێت: وه‌كو له‌ قسه‌ و ديالۆگي‌ ناو هێندێ‌ له‌ فليمه‌كان ده‌بيسترێ‌ هێندێ‌ له‌وانه‌ي‌ به‌دره‌وشتيه‌كه‌ ئه‌نجام ده‌ده‌ن به‌ ناوي‌ خۆشه‌ويستييه‌وه‌ ئه‌و كاره‌ ده‌كه‌ن، وه‌كو له‌ فليمێكدا هاتووه‌ ژنه‌كه‌ ده‌پرسێ‌: بۆ وێنه‌م ده‌گري‌؟ كوڕه‌كه‌ش ده‌ڵێت: 

له‌به‌ر ئه‌وه‌ي‌ خۆشم ده‌وێيت تاكو بۆ يادگاري‌ لام بمينێته‌وه‌. 

(د. صهبا‌و بندق) ده‌ڵێت: هێندێ‌ كه‌س هه‌يه‌ به‌ نه‌زاني‌ به‌دواي‌ ئه‌و پيلانه‌ي‌ ئه‌وان ده‌كه‌ون بێ‌ ئه‌وه‌ي‌ بزانن چ پيلانێكه‌... به‌ڵێ‌ نه‌زاني‌ عوزره‌ به‌ڵام هێندێ‌ كه‌س هه‌ن ده‌زانن كه‌چي‌ خۆيان له‌ خه‌تي‌ گێلي‌ ده‌ده‌ن. 

ئه‌مه‌م له‌ كتێبي‌ (خۆشه‌ويستي‌: خوێندنه‌وه‌يه‌كي‌ شه‌رعيانه‌و سه‌رده‌ميانه‌) ده‌رهێناوه‌ له‌ نوسيني‌ به‌نده‌، بۆ زياتر شاره‌زا بوون له‌ چه‌مكي‌ خۆشه‌ويستي‌ كتێبێكي‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌ بگه‌ڕێه‌وه‌ ئه‌وێ‌ هه‌موو وه‌ڵامێكت ده‌س ده‌كه‌وێ‌




نووسین: فه‌رمان خه‌رابه‌یی 

پەیامێک بۆ بەرپرسان وکاربەدەستانی باڵای وڵاتەکەم..بەڕێزان بەرپرسان وکاربەدەستان، ئەوانەی کارتان پێدەکرێت، ئەم نامەیە تەنھا بریتیە لە دڵسۆزی و بیرخستنەوە بە بۆنەی ڕاپەرینی (١٩٩١).. بەرێزان بەرپرسیاریەتی ئەرکێکی زۆر گرانە، بۆیە مرۆڤ دوو سەرنجامی دێتە پێش:// یەکەم لە ڕووی مێژووەوە: ئەگەر ئەو ئەمانەتەی سەرشانی وەک خۆی گەیاند مێژوو ناوی بە ئاڵتون تۆمار دەکات و دەبێتە نموونەی جوانی مێژوو، بەڵام ئەگەر ئەمانەتەکەی سەرشانی وەک خۆی نەگەیاند، مێژوو ناوی بە خراپ تۆمار دەکات و دەبێتە نموونەی خراپەکار.
// دووەم لە ڕووی قیامەتەوە: ئەگەر ئەو ئەمانەتەی سەرشانی وەک خۆی گەیاند خودا لەوانەی حساب دەکات کە لە ژێر سایەی ئەو دان لە ناخۆشیەکانی قیامەت، بەڵام ئەگەر پێچەوانە بوو ئەوە ڕادەگیرێن تا کاری لێپێچینەوەی بەردەستەکانیان و مافەکانیان پێ دەدرێتەوە.
مرۆڤ ئەگەر کارێک ئه‌نجام بدات لە سفرەوە دەست پێناکات، سەیری پێش خۆی دەکات ئایا ھیچ کەسی تر ھەبووە ئەو کار و پێشھاتەی ئەو تووشی بووە، بۆی پێشھاتبێت و ئەنجامدابێت و تێدا سەرکەوتوو بووبێت؟! یان شکستی ھێنابێت؟! لەوکاتەدا خاڵە بەھێزەکان وەردەگریَ کە مایەی سەرکەوتنە و لاوازەکانیش بەلا دەنێت و بە ھەمان ڕێگا دەروات.. ئەگەر سەیر بکەین له‌ ميَژوو نموونەی قه‌يران ھەبووە زۆر زۆر لە ئێمە خراپتر بوون، ئێمە %٧٠ لەوان باشترین.. دوو نموونەی زیندوو:-
///> یەکەم: سەنگافورە نموونەی ھەژارترین وڵاتی جیھان:سەنگافورە لە ھەژارترین وڵاتی جیھانەوە لە ساڵی (٢٠١٥) بە پڵەی ٣ سیٍیەم ھات لە دەوڵەمەنترین وڵاتانی جیھان.. سەنگافورە ھەرێمێک بوو لە مالیزیا، بەڵام بە ھۆی کێشەی نێوانیان لە ساڵی (١٩٦٥) مالیزیا جیابوونەوەی ڕاگەیان لە سەنگافورە، بۆیە سەنگافورە بە ناچاری دەوڵەتی سەربەخۆی ڕاگەیاند، (یوسف بن اسحق) کرا بە سەرۆکی وڵات و (لیکوان یو)ش کرا بە سەرۆک وەزیران.
ئەوەی سەیرە سەنگافورە لەوکاتەدا خاوەنی ھیچ نەبوو لەو پەڕی ھەژاری و دواکەوتووی بوون، بە جۆرێک لە کاتی جیابونەوەی مالیزیا (لیکوان یو) دەستی کرد بەگریان، بەڵام دڵسۆزی و لێزانی (لیکوان یو)ی سەرۆک وەزیران گۆڕانکاری زۆر سەیری دروست کرد بە جۆرێک لێکۆڵەرەکان بە موعجیزە ناوی دەبەن..
ئەو کار و خاڵانەی (لیکوان یو) کە سەنگافورای گەیاندە ئەو قوناغە:-١. یەکخستنی ھاونشتمانیان: چونکە لە سەنگافورە چوار نەتەوە ھەیە: سینی و ھندی و مەلالی و ئاسیاوی.. ئایینی ھەمووشیان جیایە.
::: بریاڕ وجێ بەجێ کردن/ بڕیاریدا سەنگافورە مولکی ھەمووانە یەک دەنگ و یەک پارچەین، نابێت دەمارگیری ھیچ ئایین و نەتەوە و ھۆزێک یەکپارچەی نیشتامان تێک بدات.
٢. دەرکردنی چەند یاسایەک تایبەت بە وڵات: چونکە سەنگافورە وڵاتێک بوو زۆر دواکەوتوو بوون و گوێیان بە ھیچ یاسایەک نەدەدا، خەڵک لەسەر شۆستەکان خۆیان دەشوشت زۆر پیس بوون.
::: بریاڕ وجێ بەجێ کردن/ (لیکوان یو)ی سەرۆک وەزیران چەندین یاسای تایبەت بە وڵاتی خۆیانی دەرکرد کە سوودی بۆ وڵات و ھەژاران ھەبێت و سنۆرێک دابنیرێت بۆ تاوانکاران و مافیا و قۆرخکارەکان.. پاشان جێ بەجێ کردنی لەسەر ھەموو کەسێک بێ جیاوازی.
٣. بنبڕکردنی گەندەڵی: ڕیشەکێش کردنی گەندەڵی لە ھەموو جومگەکانی وڵات.
::: بریاڕ وجێ بەجێ کردن/ (لیکوان یو) لەسەرەوە دەستی پێکرد، لە کاتی وەرگرتنی پۆستی سەرۆک وەزیران و سوێند خواردن، وتی دەبێت ھەموو وەزیرەکان خۆیان پاک بکەنەوە وەک رەمزێک بۆ بنبڕکردنی گەندەڵی ھەموو وەزیرەکان بە جلی سپیەوە سویندیان خوارد.. ھەر کاربەدەستێک خۆی ڕەش بکردایە بە گەندڵی سزای توندیان دەدا.. چەند نموونەی سزاش ھەیە لە مێژووی ولاتەکەیان لە وەزیر وکاربەدەست وپیاوی ئاینی و بازرگان.
٤. گرنگیدان بە بەرھەمھێنان و بواری ئابوری: سەنگافورە وڵاتێک بوو خاوەنی ھیچ بەرھەم و داھاتێک نەبوو، ئابووری سفر بوو لەو وڵاتە، هه‌موو شتيَكيان له‌ ده‌ره‌وه‌ بۆ ده‌هات.
::: بریاڕ وجێ بەجێ کردن/ (لیکوان یو) سەرۆک وەزیران لە ڕیگای کەسانی شارەزاوە نەخشە پلانێکی ئابووری تۆکمەی دانا بۆ وڵاتەکەی ئاسانکاری کرد بۆ بەرھەمھێنان و بازرگانی.. بۆیە لە ھەژارترین وڵاتی جیھانەوە بە پڵەی ٣ سیٍیەم ھات لە دەوڵەمەنترین وڵاتانی جیھان.
٥. گرنگیدان بە کەسانی لێھات و داھێنەر: سەنگافورە وەک زۆرێک لە وڵاتانی تر بە دەست چەند کەسێکی نەزان قۆرخکرابوو،
::: بریاڕ وجێ بەجێ کردن/ (لیکوان یو) سەرۆک وەزیران تیمێکی پێک ھێنا بۆ بونیاتنانی وڵات لە کەسانی شارەزا و دڵسۆز لە ھەموو بوارەکان: ئابووی و ئیداری و بازرگانی و ئایینی و کۆمەڵایەتی و زانستی.. ھەر کەسێک داھێنانی ھەبایە یان بیرۆکەیەکی جوانی ھەبایە لی وەردەگرت و پاداشتی دەکرد و ھاوکاری دەکرد.
ڤیدیۆیەکی دۆکۆمینتاری لەسەر سەنگافورە لێرە ببینەhttps://www.youtube.com/watch?v=nkeqph3i1mM
///> دووەم: دوبەی نموونەی یەکەمی بەختەوەرترین وڵاتی عەربی:-لە ئاماری ساڵی (٢٠١٤) دانیشتوانی دوبەی بە یەکەمی بەختەوەرترین وڵاتی عەربی ھەژمار كرا، بە پڵەی ٢٠ ھات لە نێو وڵاتانی جیھان.. دوبەی کە زۆر پێی سەرسامین بەچی بوو بە دوبەی!! دوبەی ئیمراتێکە لە ئیماراته‌كانی عەرەبی، کە لە ساڵی (١٩٧١) حەوت میرنشین بوون یەکیان گرت.. دوبەی پیش (١٩٦٦) بیابانێکی وشک بوو، بەڵام کاتێک لە ساڵی (١٩٦٦) نەوت دۆزرایەوە (راشد بن سعید ال مکتوم) ئەوکات حاکمی دوبەی بوو،کە دەکاتە باوکی حاکمی ئیستای دوبه‌ی، (راشد ال مکتوم) دەستی کرد بە دانانی پلانێکی سەرکەوتوو بۆ وڵاتەکەی و تێدا سەرکەوتوو بوو.. (محمد بن الراشد ال مکتوم) جێگری سەرۆک وڵات و سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیرانی ھەموو ئیماراتەکانە، حاکمی دوبەیە و وەزیر دیفاعیشە.. له‌سه‌ر ريچكه‌ی باوكی به‌رده‌وامه‌.. ھەندێ لە کارەکانی ئەو پیاوە دەری دەخات بۆ گەیشتوونە بەو پایە!!
ھۆکاری سەرکەوتن پێشكه‌وتنيان:١. گرنگیدان بە رای خەڵک و گەیشتنی دەنگی خەڵک بە بەرپرسان: کاربەدەستنای ئیداری و بەرپرسان گوێ بۆ ھاوڵاتی دەگرن و دەنگی ھاوڵاتی زۆر بە ئاسانی پێیان دەگات.
::: بریاڕ وجێ بەجێ کردن/ دەزگاکان و بەرپرسان گەیشتنی دەنگی ھاوڵاتی پێیان زۆر ئاسانە، لێرەوە نامە بنیرە بۆ (محمد مکتوم) و وەڵامت دەدرێتەوەhttp://goo.gl/ylhIaG هه‌موو دام وده‌ڤگاكانی حوكمه‌ت وايه‌.
٢. گرنگیدان بە زانست و زانستخوازان و وکەسانی لێھاتوو: بە ھەموو شێوەیەک پشتگیری و ھاوکاری و ھاندانی زانستخوازان و داھێنەران ولێھاتووان دەرێت، چونکە ده‌زانن ئومێدی گەشی وڵاتیان پێوە بەندە، ھەر بۆیە لە ساڵی (٢٠١١) تا (٢٠١٦) لە ماوەی ٥ ساڵ ئیمارات (١٩٤) مافی داھێنانی تۆمارکردووە.
::: بریاڕ وجێ بەجێ کردن/ حاکمی دوبەی (محمد مکتوم) زۆر گرنگی به‌ خويند و زانست ده‌دات، پرۆژەی ھاندانی خوێندنەوەی دامەزراندووە، بەو شێوەی خوارەوە:
ھەر قوتابیەک لە ھەر وڵاتێکی عەرەبی بێت لە ساڵی خوێندنی ئەگەر زۆرترین کتێب بخوێنێتەوە (١٠٠.٠٠٠) دولار وەک دیاری وەردەگرێت، دایک و باوکی (٥٠.٠٠٠) وەردەگرن، ئەو قوتابخانەیەی بەژدار دەکا و زۆرترین کتێب لەوێوە خوێندرابێتەوە یەک ملیون دولار وەردەگرن.. ناونیشانی پرۆژەکە:www.arabreadingchallenge.comھەروەھا ھەر قوتیابیەکی وڵاتی ئیمارات ٥٠ کتێب بخوێنێتەوە لە ماوەی ساڵێک نامەیەکی دەسنوسی بە واژووی (محمد ال مکتوم) حاکمی دوبەی پێ دەدرێت.
(محمد ال مکتوم) حاکمی دوبەی داوای لە ھاوڵاتیان کرد چەند کەسێکی شیاو و لێھاتووی بۆ دەسنیشان بکەن لە ھەموو چینێک تا ڕێزیان لێ بگرێت كه‌ شياو بن نه‌ك واسته‌ هه‌بيَت.
٣. دانانی پلانی دوربینیانە: بۆ بەرەو پێش بردنی وڵاتەکەیان دوریان دەروانی پلانی وردیان دادەنا بیرۆکەی ساڵانی داھاتوویان وەردەگرت.
::: بریاڕ وجێ بەجێ کردن/ بڕیاریان داوە بێگۆمان جێ بەجێی دەکەن.. لە ساڵی (٢٠١٤) سەرۆک (محمد ال مکتوم) پلانی خۆشگوزەرەانی ھاوڵاتیان بۆ (٢٠٢١) داناوە.. پرۆژەکە http://goo.gl/DHhFK7 http://goo.gl/hdE6Nh
حاکمی دوبەی (محمد ال مکتوم) پێگەیەکی دامەزراندووە خۆی ڕاستەوخۆ سەرپەرشتی دەکات بە ناوی (مەجلسی زیرەک) لەسەران سەری جیھان بیرۆکە یان تێبینی و ڕەخنەت ھەیە لە دوبەی ئاگاداریان بکەوە.. لیرە بیبیننwww.mbrmajlis.aeحاکمی دوبەی (محمد ال مکتوم) بنکەیەکی فراوانی دامەزراندووە بۆ ئەوانەی داھێنان و بیرۆکەی جوانیان ھەیە.. ناونیشانی بنکە http://goo.gl/mkHnqEتێبینی: مەبەستم باشی و خراپی کەسایەتی ئەو دوو نموونەیە نیە، مەبەستم لێزانی و دڵسۆزیانە بۆ بوژانەوە و گەشەکردنی وڵاتەکەیان و خۆشگوزه‌رانی هاولاتيانيان،خودایە کوردستانمان لە نەھامەتی بەدور بگری و بمان کەیە خاون وڵاتی سەربەخۆی خۆمان.



نووسین: فه‌رمان خه‌رابه‌یی

پێناسە: دوو سوجدەیە كاتێك نوێژ خوێن هەڵەیەك دەكات ئەم دوو سوجدەیە دەبات. 

حوكمەكەی: پێغەمبەر(صلی الله علیه وسلم) دەفەرموێ‌: إِذَا شَكَّ أَحَدُكُمْ فِى صَلاَتِهِ فَلَمْ يَدْرِ كَمْ صَلَّى ثَلاَثًا أَمْ أَرْبَعًا فَلْيَطْرَحِ الشَّكَّ وَلْيَبْنِ عَلَى مَا اسْتَيْقَنَ ثُمَّ يَسْجُدُ سَجْدَتَيْنِ قَبْلَ أَنْ يُسَلِّمَ فَإِنْ كَانَ صَلَّى خَمْسًا شَفَعْنَ لَهُ صَلاَتَهُ وَإِنْ كَانَ صَلَّى إِتْمَامًا لأَرْبَعٍ كَانَتَا تَرْغِيمًا لِلشَّيْطَانِ » صحيح: رواه مسلم ذمارة (571) و ابو داود (1024) والنسائي (3/27). 
واتــە: ئەگەر كەسێك لە ئێوە گومانی بۆ پەیدا بوو لە ناو نوێژدا نەیزانی چەند ڕكعاتی كردووە، ئایا سێی كردووە یان چوار! ئەوكات با گومانەكەی بەلاوە بنێ‌ لە كامیان دڵنیایە با نوێژەكەی لەسەر ئەو تەواو بكات، واتە: كە گومانی هەیە سێیە یان چوار! ئەوە گومانی لە چوارەكەیە ئەگەرنا دڵنیایە لە كەمەكەیان كە سێیە كردوویەتی، پاشان لە پێش سەلام دانەوە دوو سوجدە ببات، جا ئەگەر لەڕاستیدا پێنج ڕكعاتی كردبوو ئەوا ئەو دوو سوجدەیە نوێژەكەی دەكەنەوە بەجووت، ئەگەر چواریشی كردبوو، ئەوا ئەو دوو سوجدەیە ئەبن بە سەرشۆڕی بۆ شەیتان. 

هۆكارەكانی سوجدەی سەهو سێ‌ شتە: 

یەكەم: النقص: واتـە شتێكی لە ناو نوێژ لە بیرچووە و نەیكردووە، ئەو شتانەی كە لە بیر ئەچن سێ شتن: 
:: الركن: لە بیركردنی روكنێكی نوێژە كە واجبە بكرێ وەك ركوع كە ڕوكنێكە ئەگەر لە بیری كرد ئەوە سوجدەی سەهو بە تەنها جێگای ناگرێتەوە، بەڵكو دەبێت هەر كاتێك بەبیری هاتەوە بگەڕێتەوە و ڕوكنەكە بكاتەوە، ئینجا لە كۆتای پێش سەلام دانەوە دوو سوجدەی سەهو دەبات. 
بۆ نموونە: ئەگەر لە دوای قورئان خوێندنەكەی لە بیری چوو بچێتە ركوع یەكسەر چووە سوجدە، ئەوە ئەكا روكنێكی لە بیرچووە كە ڕكوعە، بۆیە پێویستە بگەڕێتەوە ڕكوع ببا، ئینجا پێش سەلام دانەوە دوو سوجدەی سەهو ببات. 
:: السنة: ئەو سوننەتانەیە كە بەشێكن لە نوێژ وەك تەحیاتی یەكەم، ئەگەر لە بیری چوو ناگەڕێتەوە بۆ كردنەوەی، بەڵكو پێش سەلام دانەوە دوو سوجدەی سەهو دەبات جێگاكەی دەگرێتەوە. 
:: الهيئة: ئەو سوننەتانەن كە بەشێك نین لە نوێژ وەك: ووتنی (سمع الله لمن حمده ربنا ولك الحمد) كە هەیئەتە، واتە: ئەو سوننەتانەیە كە نوێژی پێ جوان ئەبێ، ئەگەر نەشكرێ نوێژی پێ بەتاڵ نابێ، جا لە بیرچوونی ئەمانە بۆی ناگەڕێتەوە بیكاتەوە، سوجدەی سەهوشی بۆ نابرێ‌. 

دووەم: الزيادة: زێدە كردن لە نوێژدا، ئەگەر كەسێك ڕكعاتێكی زیادەی كرد لە نیوەی ڕكعاتەكە زانی كە ئەو ڕكعاتەی كە دەیكا زیادە، ئەبێ یەكسەر دانیشێت و نەیكات پاشان لە پێش سەلام دانەوە دوو سوجدەی سەهو دەبات. 

سێیەم: الشك: گومان دروست بوونە لە ڕكعاتێك، ئەگەر كەسێك لە ژمارەی ڕكعاتەكانی گومانی بۆ پەیدابوو نەیزانی سێ ركعاتی كردووە یان چوار ڕكعاتی كردووە، ئەوكات نوێژەكەی ئەكا لەسەر ئەو ژمارەی كە گومانی تیا نیە، ژمارە بێگومانەكەش كەمەكەیە، چونكە ئەو گومانی لەوە هەیە ئایا چواری كردووە یان نا ئەگینا دڵنیایە لەوەی كە سێ ڕكعاتی كردووە، ئەگەر تووشی ئەم حاڵەتە بوو ئەوە لەسەر ئەو ڕكعاتەی گومانی تیا نیە ڕكعاتێكی تر دەكات، ئەوكات دڵنیا ئەبێت كە چوار ڕكعاتی كردوە، بەڵام گومانی لەوە هەیە ئایا ڕكعاتێكی زیادی نەكردووە؟ بۆ ئەمەش پێش سەلام دانەوە دوو سوجدەی سەهو دەبات.

نووسین: فه‌رمان خه‌رابه‌یی

خواي گەورە بەندەي خۆي تاقي دەکاتەوە بە خۆشي يان ناخۆشي، دەبێت ئەوەش بزانين منداڵ نەبوون تاقي کردنەوەي خوايە بۆ بەندەکاني، بەڵام زۆر کەس ھەيە بەرگەي ئەم تاقي کردنەوەيە ناگرێ و دين و دونياي خۆي وێران دەکات، جا ئەوانەي کە بێ بەشن لە منداڵ لێرەدا چەند رٍێنماييەکيان بۆ ڕوون دەکەينەوە بە ئومێدي ئەوەي سوودي ھەبێ وببێ بە چارەسەر بۆ ئەو کەسانەي منداڵيان نابێ، ئەويش ئەو ڕێگايانەي خوارەوەن:

يەکەم: دەستگرتن بە ھۆکارەکان: دەست گرتن بە ھۆکارەوە واتە: بچێتە لاي پزيشک بۆ دۆزينەوەي نەخۆشيەکەي، دەست گرتن بە ھۆکار واناگەيەنێت کە ئەو کەسە تەوەکولي نيە.
(ابن رجب) دەڵێت: "بزانە دەست گرتن بە ھۆکارەوە کە تەقديراتي خواي تيايە واناگەيەنێت کە ئەو کەسە تەوەکولي نيە، چونکە سوننەتي خوا لەم دونيايە وايە، فەرماني کردووە بە تەوەکول و دەست گرتنيش بە ھۆکارەوە"1.

دووەم: زۆر دوعا کردن: ئەو پياو و ژنەي منداڵيان نابێت پێويستە زۆر دوعا بکەن، خواي گەورە دەفرمووێ: [أَمَّن يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَاء الْأَرْضِ أَإِلَهٌ مَّعَ اللَّهِ قَلِيلاً مَّا تَذَكَّرُونَ] (النمل: 62) واتە: ئايا کێ ھەيە جگە لە خواي گەورە بە ھانا و ھاواري لێقەوماو و بێ داڵدەوە بێت؟ کاتێک نزا دەکات و لێي دەپارێتەوە، ئەوسا بەڵاو ناخۆشيەکان لادەبات و دەتانکاتە نيشتەجێ و جێنشين لە زەويدا، ئايا ڕەوايە لەگەڵ ئەو زاتەدا پەرستراوي تر ھەبێت؟! بۆ کەمێک بير ناکەنەوە.

چاکترين کاتيش بۆ پارانەوە لە خوا نيوەي شەوە لە شەو نوێژدا، بە تايبەت ئەو دوعايەي (زکريا) (عليە السلام) بکەن کە خواي گەورە بە ھۆي ئەم دوعايەوە منداڵي پێ بەخشي: [رَبِّ لَا تَذَرْنِي فَرْداً وَأَنتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ](الأنبياء:89) واتە: پەروەردگارا من بە تەنھايي مەھێڵەرەوە (منداڵم پێ ببەخشە) تۆيش چاکترين زاتێکي لە پاش من و ھەموو مردوويەک دەمێنيتەوە.
پێغەمبەري خوا دەفەرمووێ: ((إِنَّ رَبَّكُمْ تَبَارَكَ وَتَعَالَى حَيِيٌ كَرِيمٌ يَسْتَحْيِي مِنْ عَبْدِهِ إِذَا رَفَعَ يَدَيْهِ إِلَيْهِ أَنْ يَرُدَّهُمَا صِفْرًا))2. واتـە: بەڕاستي پەروەردگارتان بەشەرم و بە کەڕەمە، کاتێک بەندەيەکي دەستي بەرز دەکاتەوە و داواي لێ دەکات شەرم دەکات ڕەتي بکاتەوە. 

لە چيرۆکي (زکريا) (عليە السلام) گرنگي دوعامان بۆ دەردەکەوێت، کاتێ (زکريا) (عليە السلام) لە حوجرەکەيدا سەري لە (مريم) دەدا دەيبيني ھەر جارەي جۆرە ميوە و خۆراکێک لەلاي (مريم)ــە کە لەوکات و جێگايەدا نەبوو، بۆيە بە سەرسوڕمانێکەوە دەيپرسي: [قَالَ يَا مَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هَـذَ ا](ال عمران:37)، واتە: ئەرێ مەريەم! تۆ ئەم ميوە و رزق و رۆزييەت لە کوێ بوو؟ 
(مريم) لە وەڵامدا دەيووت: [هُوَ مِنْ عِندِ اللّهِ إنَّ اللّهَ يَرْزُقُ مَن يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ](ال عمران:37)، واتە: لەلايەن خواوە بۆم ھاتووە، بەراستي خواي گەورە بۆ ھەرکەسێک بيەوێت، بێ ژمارە ڕۆزي دەدات.
(زکريا) (عليە السلام) حەزي لە منداڵ بوو جا کە ئەو ھەموو لێوەشاوەيەي مەريەمي ديت دەستي بەرزکردەوە بۆ ئاسمان و دەستي کرد بە دوعا کرن و وتي: [رَبِّ هَبْ لِي مِن لَّدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعَاء] (ال عمران:38)، واتە: پەروەردگارا نەوەي چاک و پاکم پێ ببەخشە، بە ڕاستي تۆ بيسەري دوعا و نزايت.
ئەگەرچي (زکريا) (عليە السلام) ئەو دەمە خۆي و ژنەکەشي بە تەواوي بەساڵا چووبوون، کەچي يەکسەر مەلائيکەتي خوا بانگي کرد لەکاتێکدا زەکەريا لە ميحرابەکەدا وەستا بوو نوێژي دەکرد: [أنَّ اللّهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحْيَـى مُصَدِّقاً بِكَلِمَةٍ مِّنَ اللّهِ وَسَيِّداً وَحَصُوراً وَنَبِيّاً مِّنَ الصَّالِحِينَ](آل عمران:39)، واتە: بەڕاستي خواي گەورە مژدەت دەداتێ بە بەخشيني کوڕێک ناوي يەحيايە، بە ڕاستدانەري فەرماني تايبەتي خوايە و گەورە و ڕێزدارە و خۆپارێزە لە گوناە و پێغەمبەرێکە لە چاکان.
لە سورەتي (الڕنبياء) ھاتووە کە ئەو دوعايەي (زکريا) کردي (عليە السلام) ئەم دوعايە بوو: [رَبِّ لَا تَذَرْنِي فَرْداً وَأَنتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ](الأنبياء:89)، واتە: پەروەردگارا من بە تەنھايي مەھێڵەرەوە (منداڵم پێ ببەخشە) تۆيش چاکترين زاتێکي لە پاش من و ھەموو مردوويەک دەمێنيتەوە.

سێيەم: لە خوا ترسان و تەقواي خوا کردن: مرۆڤي لە خواترس وتەقوا دار خواي گەورە بە ھانەيەوە دێ و دەرگاي خێري لێ دەکاتەوە، ھەر وەک خواي گەورە دەفەرمووێ: [وَمَن يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَل لَّهُ مَخْرَجاً وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ ](الطلاق:2ـ3)، واتە: ھەر کەسێک لە خواترس وتەقوا کار بێت ئەوە خوا دەرگاي خێري لێ دەکاتەوە، بە جۆرێک پێي دەبەخشێ کە ھەرگيز گوماني بۆ نەدەچوو.
پێغەمبەر دەفەرمووێ: (( لَوْ أَخَذَ النَّاسُ كُلُّهُمْ بِهذه الاية لَكَفَتْهُمْ ))3، واتە: ئەگەر خەڵکي ھەموويان دەست بەو ئايەتەوە بگرن بەسيانە.

(ابن تيميە) دەڵێت: تەقوا دوو سوودي ھەيە:
يەکەم: دەرگاي خێري لێ دەکاتەوە.
دووەم: بە جۆرێکيش خوا پێي دەبەخشێ کە گوماني بۆ ناچێ4.

چوارەم: زۆر ئيستغفار کردن: زۆر ئيستغفار کردن ھۆکارێکە بۆ ئەوەي خواي گەورە دەرگاي خێرت لێ بکاتەوە، بۆيە پێغەمبەر دەفەرمووێ: (( مَنْ لَزِمَ الاِسْتِغْفَارَ جَعَلَ اللَّهُ لَهُ مِنْ كُلِّ ضِيقٍ مَخْرَجًا، وَمِنْ كُلِّ هَمّ فَرَجًا، وَرَزَقَهُ مِنْ حَيْثُ لاَ يَحْتَسِبُ ))5. واتە: ھەر کەسێک زۆر ئيستغفار بکات، ئەوا خواي گەورە ناخۆشيەکاني لێ لادەبات، دڵ تەنگيەکاني لێ لا دەبات، بە جۆرێکيش پێي دەبەخشێ کە بيري بۆ ناچێ.

خواي گەورەش ئەوە ڕوون ئەکاتەوە کە بە زۆر ئيستغفار کردن دەرگاي خێر لە بەندەکاني دەکاتەوە کە دەفەرمووێ: [يُرْسِلِ السَّمَاء عَلَيْكُم مِّدْرَاراً ، وَيُمْدِدْكُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ وَيَجْعَل لَّكُمْ جَنَّاتٍ وَيَجْعَل لَّكُمْ أَنْهَاراً ] (نوح:10ـ12).
واتە: ئێوە ئيستغفار بکەن بەرانبەر پەروەردگارتان، چونکە بەڕاستي ئەو زاتێکي لێخۆشبەرە، ئينجا ‌گەر وا بکەن ئەوە بارانتان بە لێزمە و خوڕەم بۆ دەبارێنێت، ماڵ و سامان و نەوەتان پێ دەبەخشێت، ھەروەھا لەگەڵ باخ و باخاتدا، ڕوبارو چەم و جۆگەتان بۆ بەدي دەھێنێت.

پێنجەم: ئەگەر ھەر منداڵي نەبوو چي دەکات؟!
ئەگەر ئەو ڕێگايانەي ھەموو گرتە بەر ھەر منداڵيان نەبوو ئەوکات، ديارە منداڵ نەبوونەکەيان خێري تيايە بۆيان ئەوان لێي تێناگەن، بۆيە پێويستە ڕازي بن بە قەدەري خوا، چونکە ڕازاي بوون بە قەدەري خوا مرۆڤ پێي دڵ ئارام دەبێت لە دونيا و سەرفراز دەبێت لە دوا ڕۆژدا.
(ابن قيم) دەڵێت: "ڕازي بوون بە قەدەري خوا شتێکي زۆر گرنگە، چونکە مرۆڤ گەر ڕازي بوو بە قەدەري خوا لە دونيا وەک بەھەشت دەژي، چاو گەش و ئارام دەبێت، ھەر کەسێک بە دڵ ڕازي بوو بە قەدەري خوا، ئەوە خواي گەورە دڵي پر دەکات لە قەناعەت وئارامي و خۆشەويستي خۆي، واي لێ دەکات تەنھا ڕوو لە خوا بێ و تەوەکولي لەسەر ئەو بێت، بەڵام ئەگەر کەسێک نا ڕازي بوو بە قەدەري خوا، دڵي بە پێچەوانەي ئەوەي پێشوو دەبێت"6. 


ــــــــــــــــــــ سه‌رچاوه‌كان ــــــــــــــــــــ
1. جامع العلوم والحكم (ب:1/ل:437)، ابن رجب الحنبلى.
2. صحيح: رواه أبو داود ، باب الدعاء 2/78 (1488) ، صحيح ابن ماجة 2/331 (3117).
3. ضعيف: ابن ماجه (4220) و أحمد (5/178) وضعفه الالبانى فى (ضعيف سنن ابن ماجه).
4. مجموع الفتاوى (ب:16/ل:34).
5. ضعيف: رواه أبو داود (1518) وابن ماجه (3819) ، وأحمد في "المسند" (1/248) ، والطبراني في "المعجم الأوسط" (6/240)، والبيهقي في "السنن الكبرى" (3/351) ، وغيرهم .
6. برِوانة: ئاويَتةى دلَ (179) فةرمان خةرابةيى.

نووسین: فه‌رمان خه‌رابه‌یی

مارەيي و حوکمەکاني: 
پێناسەي مارەيي: بريتيە لە ماڵ يان ھەرشتێکي تر، کە واجب دەبێت لەسەر پياو بيداتە خێزانەکەي بە ھۆي گرێبەستي ھاوسەرگيري يەوە([1]). 

حوکــمي مارەيي: بە بەستني گرێبەستي ھاوسەرگيري، مارەيي واجب دەبێت لەسەر پياو، جا ئەو مارەييە ناوي ھاتبێ لە گرێبەستەکە يان ناوي نەھاتبێ ھەر واجب دەبێت([2]). 

بەڵگەي واجب بووني مارەيي: بەڵگە لەسەر واجب بووني مارەيي قورئان و فەرموودە و (الاجماع)ـە. 

بەڵگەي قورئان: خواي گەورە دەفەرمووێ: [وَآتُواْ النَّسَاء صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً](النساء4). واتە: مارەيي ئافرەتان بدەن بە دڵێکي فراوان. 
دەفەرمووێ: [فَمَا اسْتَمْتَعْتُم بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةً](النساء: 24).واتە: لەگەڵ ھەر ئافرەتێکدا ھاوسەريتان گرت ئەوە فەرزە کە مارەييەکەيان بدەنێ. 

بەڵگەي فەرموودە: (ڕنس ي کوڕي مالک) (خواي لێ ڕازي بێت) دەڵێ: پێغەمبەر * ڕەنگي زەردي (زەعفەران) و بۆني خۆشي بە (عبدالرحمن ي کوڕي عوف)ـەوە بيني، فەرمووي: (ئەمە چييە؟) وتي: ئەي پێغەمبەري خوا، ژنێکم لەسەر گۆيەکي ئاڵتون مارە کردووە، پێغەمبەر * فەرمووي: (( فَبَارَكَ اللَّهُ لَكَ أَوْلِمْ وَلَوْ بِشَاةٍ )) واتە: خوا لێت پيرۆز بکات، کەواتە خواردن بکە با بەتاکە مەڕێکيش بێت)([3]). 

بەڵگەي (الاجماع): زانايان ھەموو يەک دەنگن لەسەر واجب بووني مارەيي([4]). 

مارەيي مولکي کێيە؟! مارەيي موڵکي تەنھا ئافرەتەکەيە، ھيچ کەسێک لە خزم و کەساني بۆيان نييە دەسکاري ئەو مارەييە بکەن، ڕەنگە وەلي ئەمر مارەييەکە وەربگرێ بەڵام بۆي نيە بيخوات، بەڵکو بۆ ئافرەتەکە وەري دەگرێ. 
خواي گەورە دەفەرمووێ: [وَإِنْ أَرَدتُّمُ اسْتِبْدَالَ زَوْجٍ مَّكَانَ زَوْجٍ وَآتَيْتُمْ إِحْدَاهُنَّ قِنطَارًا فَلَا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَيْئًا أَتَأْخُذُونَهُ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُّبِينًا](النساء: 20).واتە: خۆ ئەگەر ويستتان ھاوسەرێک بخەنە جێگەي ھاوسەرێکي ترو مارەييەکەي (ئاڵتون و سامانێکي) زۆرتان پێدا بوو، ئەوە نابێت ھيچ شتێکي لێ بگێڕنەوە و لێي کەم بکەنەوە، ئايا ئەو مارەييەي کە پێتانداوە وەريدەگرنەوە لێيان بەدروست کردني بوختانێکي ناڕەواو گوناھو ستەمێکي ئاشکرا؟! 

ئەندازەي مارەيي: ئەندازەي مارەيي دياري نەکراوە لە شەرعدا، نە زۆر نە کەم، ئەوەي بۆ مارەيي دەگونجێ بيريتيە لە ماڵ يان ھاوشێوەي ماڵ جا زۆر بێت يان کەم، ئامادەبێ يان بە قەرز بێ، وەک: پارە، زێر، زيو، خانوو، سەيارە، دوکان، سوودي شتێک، فێرکردن –وەک بلێ مارەيي من ئەوەبێ قورئانم فێر بکەي. 
پێغەمبەر * بە پياوێکي فەرموو: (( مَاذَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ، قَالَ: مَعِي سُورَةُ كَذَا وَسُورَةُ كَذَا، عَدَّدَهَا فَقَالَ: تَقْرَؤُهُنَّ عَنْ ظَهْرِ قَلْبِكَ قَالَ: نَعَمْ، قَالَ: اذْهَبْ فَقَدْ مُلِّكْتَهَا بِمَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ )) ([5]). 
واتە: چەندە قورئانت لەبەرە؟ ووتي: فڵانە سورەت و فڵانە سورەت،. ژمارەي کردن، فەرمووي: لەبەر دەيانخوێنيت؟ ووتي: بەڵێ.، فەرمووي: بڕۆ ئەوە لێم مارەکرديت بەو ئەندازە قورئانەي لەبەرتە و فێري بکەيت. 

خێر لەو مارەييە دايە کە سووکە وکەمە؟! 
بەڕاستي زۆر داواکردني مارەيي لە ڕەوشتي موسڵمان نيە، وەک بڵێي ئافرەت کەل و پەلە دەيفرۆشن، بەڵکو ئەو زەواجە خێري تيايە وبە فەڕە کە مارەييەکەي کەم بێت، پێغەمبەر * دەفەرمووێ: 
(( خير النكاح أيسره )) ([6]).واتە: بە پيت وفەڕترين مارەيي ئەوەيە کە کەمبێت. 
ھەروەھا دەفەرمووێ: : (( من يُمْنِ المرأة تسهيل أمرها، وقلة صداقها )) ([7]). واتە: ئەو ئافرەتە بە خێر وبەرەکەتە، کە مارەيي کەم بێت. 
(ابن قيم) دەفەرمووێ: "زۆر داواکردني مارەيي مەکروھە، لە بەرەکەتي ھاوسەرگيري کەم دەکات و باري ھاوسەر قورس دەکات"([8]). 
ئيمامي (عمر بن الخطاب) دەيفەرموو: "زۆر مارەيي داوا مەکەن لە کاتي بە شووداني کچەکانتان، چونکە ئەگەر داواکردني زۆري مارەيي ڕێز بايە لە دنيا يان تەقوا بايە لەلاي خوا، ئەوە پێغەمبەر * مارەيي زۆري داوا دەکرد"([9]). 

باوک و دايکي بەڕێز: کاتێک تۆ ئەو مارەييە زۆرە داوا دەکەيت مەبەستت دوو شتە: 
يەکەم: تۆ بە داواکردني مارەييەکي زۆر بۆ کچەکەت، وا گومان دەبەيت کچەکەت لاي پياوەکەي بەرێز وخۆشەويست دەبێت. 
ھەڵەي: لەو ڕووەوە لە ھەڵەداي چونکە ڕێز گرتني کچەکەت بە زۆر داواکردني مارەيي دروست نابێت، بەڵکو بەو کارەت کچەکەت لە پێش چاوي زاواکەت ڕەش دەکەي لەبەر ئەوەي بارێکي وا قورست لەسەر شاني داناوە، کارەکەت نا دڵسۆزي تۆ پيشان دەدا بۆ زاواکەت. 
دووەم: بە گوماني تۆ داواکردني مارەييەکي زۆر بۆ کچەکەت، پياوەکەي ھەرگيز ناتوانێ تەڵاقي بدات، دەبێتە مايەيي بەردەوام بووني پێکەوە ژيانيان. 
ھەڵــەي: لەو ڕووەوە لە ھەڵەداي چونکە پياوێک ئەگەر لەگەڵ کچەکەت نەگونجێ و بيەوێ تەڵاقي بدات، ئەوە گوێ ناداتە مارەييەکەي، بەڵکو ئەگەر خراپ بێ وات لێ دەکات پارەشي پێ بدەيت ئينجا تەڵاقي بدات. 

مامۆستايەک بۆي گێڕامەوە وتي: گەنجێک ھەموو ڕۆژێک دەچووە (اسواق سيروان)([10]) چاوي دەگێرا بۆ کچان، چاوي بە کچێک دەکەوێت دەست بەجێ مەستي دەبێت، ئەوەبوو ئەو کوڕە دەچێت بۆ خوازبيني و ماڵي باوکي کچەش ڕازي دەبن، بەڵام بە سەد ھەزار ديناري سويسري ئەوکات([11]) کوڕەکەش ڕازي دەبێت، کوڕەکە کچەکە دەگوازێتەوە، دواي چەند مانگێک دەبێتە مشت و موڕيان ھەر بۆيە پێکەوە ناتوانن بژين، کوڕەکە دەيەوێت تەڵاقي بدات، بەڵام ماڵي باوکي کچە و کچەکەش بۆ خۆي ڕازي نابێت، دواي بێنە و بەردەيەکي زۆر ماڵي کچە ڕازي دەبن تەڵاقي بدات، بەڵام ديسان بە سەد ھەزار ديناري سويسري، بەڵێ کوڕە تەنھا بۆ ئەوەي ڕزگاري بێت تەڵاقي دەدات بەرانبەر بەو پارەيە([12]). 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 

([1]) بڕوانـە: الفقە المنھجي: (ب:2/ل: 71). 
([2]) بڕوانـە: الفقە المنھجي: (ب:2/ل: 71). 
([3]) ێحيح: رواە البخاري ومسلم. 
([4]) بڕوانـە: الفقە المنھجي: (ب:2/ل: 72). 
([5]) ێحيح: رواە البخاري ومسلم. 
([6]) ێحيح: رواە ڕبو داود (2117)، وێححە الالباني في ێحيح الجامع (3300). 
([7])رواە ابن حبان (4095)، والحاکم (2/181)، وێححە علي شرگ مسلم، وحسنە الڕلباني. 
([8]) بڕوانــە: زاد المعاد (ب:5/ل:178)، شمس الدين ڕبي عبداللە محمد بن ابن قيم الجوزي, 
([9]) ڕخرجە ڕبو داود (2106)، وڕحمد (1/40)، والترمژي (1114)، وابن ماجە (1887)، وقال الڕلباني: حسن ێحيح. (ێحيح الترمژي/ 1532). 
([10]) بازاڕێکي شاري ھەولێرە. 
([11]) ئەوکات ئەو پارەيە پارەيەکي خەياڵي بوو بۆ ژنێک. 
([12]) بڕوانــە: خۆشەويستي: خوێندنەوەيەکي شەرعيانەو سەردەميانەوە (ل: 74).


سه‌ن كۆلێكشن: مامۆستا سه‌ره‌تا ئه‌گه‌ر خۆت بناسێني؟ 
م. فه‌رمان خه‌رابه‌يي: من (فه‌رمان خه‌رابه‌يي)م)له‌ عه‌شيره‌تي (سيان)م له‌ كركوك له‌ دايك بوومه‌. 

سه‌ن كۆلێكشن: ئايا تۆ خۆت ئه‌و بواره‌ت هه‌ڵبژارد يان به‌ ناچاري تووشي بووي؟ 
م. فه‌رمان خه‌رابه‌يي: به‌ڵكو زۆر به‌ موشتاقيه‌وه‌ بواري بانگخوازيم هه‌ڵبژاردووه‌. 

سه‌ن كۆلێكشن: جه‌نابت له‌ بواري (IT) شاره‌زايت و پێگه‌ت هه‌يه‌ و به‌ژداريت له‌ تۆڕه‌ كۆمه‌ڵايه‌تيه‌كان، ئايا تا چه‌ند پێويسته‌ زاناياني ئايني شاره‌زاي بواري كۆمپيوته‌ر و ئه‌نته‌رنێت بێت؟ 
م. فه‌رمان خه‌رابه‌يي: به‌ داخه‌وه‌ ته‌نها زاناياني ئاييني ئێمه‌ دورن له‌ بواري كۆمپيوته‌ر و ئه‌نته‌رنێت كه‌ به‌راستي ئه‌وه‌ تاريكييه‌ و مايه‌ي نيگه‌رانيه‌، ئه‌گه‌ر بڕوانين بۆ زاناياني وڵاتاني تر، ده‌بينين هه‌موويان خاوه‌ني چالاكي زۆر نايابن له‌ بواري كۆمپيوته‌ر و ئه‌نته‌رنێت، هيچ زانايه‌كيان نيه‌ پێگه‌ي تايبه‌تي خۆي نه‌بێت 

سه‌ن كۆلێكشن: ئايا خۆت كاري پێگه‌ و په‌يچه‌كه‌ت ڕا ده‌په‌ڕێني يان كه‌سانێك هه‌نه‌ هاوكارتن؟ 
م. فه‌رمان خه‌رابه‌يي: له‌به‌ر بێ‌ مه‌جالي كاتێكي ئاوام نيه‌ بۆيه‌ كه‌سانێكي دڵسۆز هه‌نه‌ كاره‌كانم بۆ به‌رێوه‌ ده‌به‌ن.. خۆشم به‌ پێي مه‌جال ده‌توانم. 

سه‌ن كۆلێكشن: ئايا بيرت له‌ پرۆژه‌يه‌كي گه‌وره‌ نه‌كردۆته‌وه‌ له‌سه‌ر تۆڕي ئه‌نته‌رنێت؟ 
م. فه‌رمان خه‌رابه‌يي: پرۆژه‌ي له‌و جۆره‌م له‌ خه‌ياڵدايه‌ به‌ڵام پێويستي به‌ پاڵپشتي هه‌يه‌. 

سه‌ن كۆلێكشن: مامۆستا دياره‌ جه‌نابت چه‌ندين نوسراوت به‌ چاپ گه‌ياندووه‌.. به‌ڵام پرسياره‌كه‌م ئه‌وه‌يه‌ بۆ مامۆستاياني ئێمه‌ گرنگي به‌ نووسين ناده‌ن؟ 
م. فه‌رمان خه‌رابه‌يي: وايه‌ مامۆستاياني كورد نووسينيان فه‌رامۆش كردووه‌، هه‌ر بۆيه‌ كاتێك ده‌مرن شتێك له‌ دواي خۆيان به‌ چێ ناهێلن بۆ دواي خۆيان، پێم وابێ‌ ئه‌وه‌ش وه‌ك عاده‌تێكي لێ‌ هاتووه‌ كه‌ ئه‌و بواره‌ فه‌رامۆش بكرێ‌، به‌ڵام ئيستا هێندێ مامۆستاي زۆر به‌ توانامان هه‌يه‌ له‌و بواره‌ گۆڕه‌پانيان گرتووه‌. 


سه‌ن كۆلێكشن: تۆ له‌ كه‌يه‌وه‌ ده‌ست به‌ نووسين كردووه‌؟ 
م. فه‌رمان خه‌رابه‌يي: پێم وابێ‌ له‌ 17 يان 18 ساڵي. 


سه‌ن كۆلێكشن: تا ئێستا چه‌ند كتێبت به‌ چاپ گه‌ياندووه‌؟ 
م. فه‌رمان خه‌رابه‌يي: 20 كتێب و ناميلكه‌ زياتر. 


سه‌ن كۆلێكشن: ئه‌ي گاريگه‌ري وتاري هه‌يني چۆن ده‌بيني له‌سه‌ر خه‌ڵك؟ 
م. فه‌رمان خه‌رابه‌يي: وتاري هه‌يني له‌ هێندێ‌ حاڵه‌تدا زۆر كاريگه‌ري دروست ده‌كات وه‌ك باسكردني پێشهاته‌ كۆمه‌ڵايه‌تيه‌كان، ئه‌ويش ئه‌گه‌ر مامۆستاكه‌ به‌ توانابێ‌ له‌ وتاردان. 


سه‌ن كۆلێكشن: دوا وته‌ت؟ 
م. فه‌رمان خه‌رابه‌يي: سوپاسي (به‌رهه‌مه‌كاني سه‌ن كۆلێكشن) ده‌كه‌م كه‌ ئه‌م ديمانه‌يه‌تان ساس كرد و سوپاسي كاك ئاريس به‌رزنجي ده‌كه‌م هيوادارم هه‌رده‌م سه‌ركه‌وتووبێت 


سه‌ن كۆلێكشن: ئێمه‌ش سوپاست ده‌كه‌ين مامۆستا گيان كه‌ كاتت بۆ ئێمه‌ ڕه‌خساند. 

نووسين: م. فەرمان خەرابەیی
ابن قيم ده‌فه‌رمووئ داوين پاكي چيژيكي زؤر زياتر به‌ مرؤف ده‌به‌خشيت له‌ داوين پيسي و خؤدامركاندنه‌وه‌ به‌ حه‌رام، به‌لام چيژي داوين پاكي پيشه‌كي ئيشي ئارام گرتني ده‌ويت.. ئينجا دواي ئارامگرتنه‌كه‌ هه‌ست به‌ چيژي داوين پاكي ده‌كريت، كه‌چي چيژي داوين پيسي و خؤدامركاندنه‌وه‌ به‌ حه‌رام، به‌ پيچه‌وانه‌وه‌ سه‌ره‌تا هه‌ست به‌ چيژ ده‌كات، به‌لام دواتر تووشي ئازار و دل ته‌نگي وناخؤشي ديت

1- به‌هه‌شتي بؤ هه‌يه‌ ،پيغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم گرنتي داوه‌ به‌و كه‌سه‌ي ئارام ده‌گريت له‌سه‌ر داوين پاكي كه‌ ده‌فه‌رمووئ مَنْ يَضْمَنْ لِى مَا بَيْنَ لَحْيَيْهِ وَمَا بَيْنَ رِجْلَيْهِ أَضْمَنْ لَهُ الْجَنَّةَ ،صحيح رواه البخاري 6474 ، واته‌ هه‌ر كه‌سيك زمان و داميني بپاريزيت له‌ حه‌رام، من گرنتي به‌هه‌شتي پئ ده‌ده‌م

2- دل ئارامه‌ و چيژ له‌ عباده‌ت وه‌رده‌گرئ، چونكه‌ پيغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم ده‌فه‌رمووئ النظرة سهم من سهام إبليس من تركها خوفا من الله آتاه الله إيمانا يجد حلاوته في قلبه ،ضعيف: "الترغيب والترهيب " للمنذري 106/4. "مجمع الزوائد " للهيثمي 8/ 63. "تلخيص المستدرك " للذهبي 314/4)، و "مسند الشهاب" 195/1 ، واته‌ سه‌يركردني ئافره‌تان تيريكي ژه‌هراوي شه‌يتانه‌ له‌ دلي مرؤف ده‌دات، هه‌ر كه‌سيك له‌به‌ر خاتري خوا وازي لئ‌ بهينيت، ئه‌وه‌ خواي گه‌وره‌ چيژي ئيمان ده‌خاته‌ دليه‌وه

3- له‌ ژير سيبه‌ري خوا ده‌بئ‌، پيغه‌مبه‌ري خوا صلى الله عليه وسلم باسي حه‌وت چين كه‌س ده‌كات كه‌ رؤژي قيامه‌ت له‌ ژير سيبه‌ري خوا دانه‌، يه‌ك له‌وانه‌ ئه‌و كه‌سه‌يه‌ ئارام ده‌گريت له‌سه‌ر داوين پاكي كه‌ ده‌فه‌رمووئ وَرَجُلٌ طَلَبَتْهُ امْرَأَةٌ ذَاتُ مَنْصِبٍ وَجَمَالٍ فَقَالَ إِنِّى أَخَافُ اللَّهَ ،صحيح رواه البخاري 660 ومسلم 1031 ، واته‌ پياويكه‌ ئافره‌تيكي جوان و خانه‌دان بانگي ده‌كات بؤ ئه‌وه‌ي كاري بئ ره‌وشتي له‌گه‌لدا بكات، به‌لام ئه‌و ره‌تي ده‌كاته‌وه‌ ده‌ليت من ئه‌و كاره‌ له‌ ترسي خوا ناكه‌م

4- له‌ نه‌خؤشي به‌ دوور ده‌بيت، چونكه‌ به‌ هؤي داوين پيسي خواي گه‌وره‌ نه‌خلي وناخؤشه‌ ده‌نيريت وه‌ك پيغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم ده‌فه‌رمووئ لم تظهر الفاحشة في قوم قط حتى يعلنوا بها إلا فشا فيهم الطاعون والأوجاع التي لم تكن مضت في أسلافهم ، صحيح ، الستدرك على الصحيحين، 358/4. وفتح الباري،193/10، واته‌ هه‌ر كات به‌د ره‌وشتي و فاحشه‌ له‌ناو گه‌ليك به‌ئاشكرا بلاو بؤه‌ ئه‌وا خواي گه‌وره‌ ئيش وئازارو تاعونيان بؤ ده‌نيرئ‌ كه‌ پيشتر ئه‌و نه‌خؤشيانه‌ له‌ ناويان نه‌بووه

5- ده‌رگاي خيري لئ‌ ده‌كريته‌وه‌، پيغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم باسي سئ‌ كه‌س ده‌كات كه‌ سئ كه‌س كؤچبه‌ر بوون به‌ ريگه‌يه‌كدا ده‌رؤيشتن. باران لئ داكردن و ناچاري كردن به‌وه‌ي كه‌ په‌نا به‌رنه‌ به‌ر ئه‌شكه‌وتيك له‌ شاخيكدا، كه‌چي به‌رديك له‌ شاخه‌كه‌وه‌ به‌ر ده‌بيته‌وه‌ و ده‌مي ئه‌شكه‌وته‌كه‌يان لئ ده‌گريت، له‌ ناو خؤياندا به‌يه‌كتري ده‌لين تيفكرن بزانن و كاريكي چاكتان له‌به‌ر خوا ئه‌نجامداوه‌ له‌مه‌وبه‌ر، بانگي خواي گه‌وره‌ي پئ بكه‌ن. سا به‌لكو خوا ده‌روومان لئ بكاته‌وه‌... يه‌كيكيان له‌و سيانه‌ ئارامي گرتبوو له‌سه‌ر داوين پاكي بؤيه‌ ووتي خوايه‌ خؤت ئه‌زاني كه‌ من كچيكي ئامؤزام هه‌بوو حه‌زم ليي بوو زؤرم خؤش ئه‌ويست زياد له‌ هه‌موو كه‌سيك كه‌ ئافره‌تي خؤش بويت، داوام ليكرد كه‌ بئ شه‌رعيم له‌گه‌لدا بكات، به‌لام رازي نه‌بوو هه‌تا سه‌د ديناري نه‌ده‌مئ، منيش ماندوو بووم هه‌تا سه‌د دينارم كؤكرده‌وه‌ و بؤم هينا و ويستم كاره‌كه‌ ئه‌نجام بده‌م ووتي ئه‌ي به‌نده‌ي خوا له‌ خوا بترسه‌ و مؤري كچينيم مه‌شكينه‌ به‌ حه‌قي خؤي نه‌بئ، منيش وازم لئ هينا، جا ئه‌گه‌ر من ئه‌مه‌م له‌به‌ر خاتري تؤ ئه‌نجام داوه‌. كه‌لينيكي ترمان بؤ بكه‌ره‌وه‌... دواتر ده‌رگاي ئه‌شكه‌وته‌كه‌يان لؤ ده‌بيته‌وه

6- مال و مندال ده‌پاريزرئ‌، هه‌ر كه‌سيك ئارام بگريت له‌سه‌ر داوين پاكي ئه‌وه‌ خواي گه‌وره‌ مال ومندالي ده‌پاريزيت له‌ دوين پيسي پيغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم ده‌فه‌رمووئ احفظ الله يحفظك ،صحيح رواه الترمذى 2516 ، واته‌ تؤ دوركه‌وه‌ له‌ حه‌رام وسنووره‌كاني خوا بپاريزه‌ خواش ده‌تپاريزئ

7- دوور ده‌بيت له‌ توره‌ي و سزاي خوا، له‌به‌ر ئه‌وه‌ي پيغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم ده‌فه‌رمووئ ما ظهر فى قوم الزنا أو الربا إلا أحلوا بأنفسهم عذاب الله ،حسن رواه أبو يعلى بأسناد جيد، صحيح الجامع ،واته‌ له‌ ناو هه‌ر گه‌ليك زينا يان ريبا بلاوبيته‌وه‌، ئه‌وه‌ سزا وتووره‌ي خوايان بؤ خؤيان به‌ ده‌ست هيناوه

8- پاداشتيكي زؤر گه‌وره‌ي هه‌يه‌، هه‌ر كه‌سيك ئارام بگريت له‌سه‌ر داوين پاكي له‌ كاتوكدا خراپه‌كاري بلاوبؤته‌وه‌، ئه‌وه‌ پاداشتيكي زؤر گه‌وره‌ي هه‌يه‌ پيغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم ده‌فه‌رمووئ العبادة في الهرج كهجرة إليّ ، صحيح رواه مسلم 2948، و أحمد 20298، والترمذي 220، واته‌ ئارام گرتن له‌سه‌ر عباده‌ت له‌ كاتي فيتنه‌ و ناخؤشي، وه‌ك كؤچ كردنه‌ له‌به‌ر خاتري من


كورتە چيڕۆك: وردبيني و زيرەكي دادوەرێك 

دادوەرێكي زيرەك بڕياري سێدارە دەردەكات بۆ پياوێك كە تاوانبارە بە كوشتني خێزاني لەگەل ئەوەش تەرمەكەي ديار نيە. 

پارێزەري تاوانبارەكە ڕوو لە دادوەر دەكات دەڵێت بەڵگێكي ئەو تۆ نيە تا برياري لە سيدارە دەربكرێت.. بەڵام من بەڵگەيەكم هەيە كە خێزاني موەكيلەكەم نەمردوە، هەموو تان سەيري دەرگاي هۆڵي داداگا بكەن ئێستا بەڵگەكەي من دێت كە ئەو ئافرەتە زيندووە، هەموو ئەوانەي ناو هۆڵەكە سەيري دەرگاكە دەكەن.. ماوەيەك ئاوا بێ‌ دەنك سەير دەكەن كەس نايەت.. ئەو كات پارێزەرەكە دەڵێت: هەمووتان چاوڕەوانتان دەكرد كوژراوەكە بێت كەواتە سەدا سەد دڵنيا نين ئەو ئافرەتە كوژرابێت! 
خەڵكي سەرسام بوون بە زيرەكي پارێزەرەكە.. بەڵام دادوەر بڕياري سيدارەي دەركردا.. خەڵكي پێيان سەير بوو چۆن وا بە ئاساني دادوەر برياري دا.. 
لە وەڵامدا دادوەرەكە وتي: ئێستا بەڵگەي دڵنيامان هەيە، كاتێك پارێزەرەكە وتي ئەو ئافرەتە نەمردووە و ئێستا دێت هەموومان سەيري دەرگاي هۆڵەكەمان كرد تەنها يەك كەس نەبێت، ئەويش تاوانبارەكە بوو كە سەيري دەرگاكەي نەكرد، چونكە دڵنيا بوو كوشتيەتي و مردووە، مردووش زيندوو نابێتەوە.. خەڵكي زۆر سەر سام بوون بە وردبيني و زيرەكي دادوەر

 
ژن و پياوێك بە يەكەوە دەچنە باخچەي ئاژەڵان..
لەلاي قەفەزي مەيمەنەكان دەبينن مەيمونێكي نێرە لەگەڵ خيزانەكەي ياري دەكات...
ئافرەتەكە ڕوو لە پياوەكەي دەكات دەڵێت: سەيركە ديمەنێكي چەند ڕۆمانسييە و ئەو مەيمونە نێرە چەند ئەو مێييەي خۆشدەوێت!
دواتر ڕۆيشتن لەلاي قەفەزي شێرەكان بينيان شێرێكي نێرە بێ دەنگ پاڵكەوتووە و خێزانەكەشي لەولاتري ئەو پاڵكەوتوە...
ئافرەتەكە ڕوو لە پياوەكەي دەكات دەڵێت: سەيركە ديمەنێكي چەند ناخۆش و دور لە خۆشەويستي و سۆزي خێزانييە!
پياوەكە سەيري خێزاني دەكات دەزانێت خۆشەويستي ڕاستەقينە و ساختەي لێ‌ تێكەڵ بووە، بۆيە دەيەوێت بۆي ڕوون بكاتەوە، قوتويەكي ئاوي بەتاڵي پێ‌ دەبێت دەيدات بە خێزاني دەڵێت: ئەو قوتوە بۆ شێرە مێيەكە فڕێبدە بزانە نێرەكە هەڵوێستي چييە و چي دەكات!!
كاتێك ئافرەتەكە قوتوەكە بۆ شێرە مێيەكە فڕێدەدات، شێرە نێرەكە هاوار دەكات و پەلەماري ئافرەتەكە دەدات وەك بەرگريەك لە خێزانەكەي.
پياوەكە دەڵێت با بگەرێينەوە بۆلاي قەفەزي مەيمونەكان هەمان كار ئەنجامبدەوە بزانە چي ڕوودەدات!!
ئافرەتەكە لەلاي قەفەزي مەيمونەكان هەمان سيناريۆ دوپات دەكاتەوە، دەبينێ‌ لەگەڵ تێگرتني قوتوەكە مەيمونە نێرەكە هەڵدێت تا قوتوەكەي بەرنەكەوێت..
ئينجا پياوەكە ڕوو لە خێزانەكەي دەكات و دەڵێت هەرگيز بە قسەي ڕازاوە و ڕواڵەتي خەڵكي فريومەخۆ..
چونكە خەڵكانێك هەنە بە سۆز و خۆشەويستي درۆينە خەڵكي فريودەدەن..
خەڵكانێك هەنە بە قسەي ڕازاوە خەڵكي فريودەدەن..
خەڵكانێك هەنە گورگن لـــــــــــە پێستي مەڕدان..
خەڵكانێك هەنە ناخيان ژەنگاوييە و ڕواڵەتيان نورانيە..
خەڵكانێك هەنە خيانەتت لێ‌ دەكەن بەڵام منەتي وەفات لەسەر دەكەن..

بەڵام خەڵكانێكش هەنە بەڕاستي خۆشەويستي ڕاستەقينەيان لە ناخۆي خۆيان حەشارداوە..
ئاااااااااااااااي لەو سەردەمە نموونەي وەك مەيمونەكە چەندە زۆرە، بەڵام نموونەي وەك شێرەكە چەندەكەمە.


ناپاكي خێزاني (الخيانە الزوجيە): 
ناپاكي خێزاني يەكێكە لە هۆكارە ترسناكەكاني كە خێزان ويران دەكات و ئومێدي چاكبوونەوەشي لێناكرێت مەگەر زۆر بە كەمي نەبێت، ناپاكي خێزاني بريتيە لە پەيوەندي ناشەرعي ژن يان پياو لەگەڵ كەسي سێيەم، ناپاكي خێزاني تەنها بريتي نيە لە زينا، بەڵكو هەر پەيوەنديەكي ژن يان پياو ناشەرعي بێت ئەوە جۆرێكە لە ناپاكي خێزاني، تاوانەكەشي بەپێي كارە ناشەرعيەكەيەتي، بەڵام ئەگەر زينا ڕويدا ئەوە گەورەترين تاوانە. 
كەسي ناپاك سزاي زۆر گرانە لە دونيا و قيامەت.. لە دونيا ماڵي وێران دەبێت و بێ‌ بەش دەبێت لە ئارامي و خۆشي و ئاسوودەي ژيان، لە قيامەتيش ڕوو ڕەشي بەر بارەگاي خوايە.. ناپاكي خێزاني ئەگەر يەك جار بۆ پياو خراپ بێت، ئەوە بۆ ئافرەت هەزار جار ماڵ وێراني و شەرمەزاري و خراپە، لەبەر ئەوەي پياو ئەگەر دڵي بە ئافرەتێكەوە بوو دەتوانێت بە حەڵالي بيخوازێت كە شەرع ڕێگاي بە پياو داوە ژنێك زياتر بهێنێت، بەڵام ئافرەت ئەگەر دڵي بەكەسێكەوە بێت ئەوە دوو ڕێگاي لەبەر دەستە بۆ ناپاكيەكەي: 

يەكەم: ئەوەيە داواي تەڵاق بكات و خێزانەكەي وێران بكات، ئينجا بەو كەسە بگات كە دڵي پێوەي بەستووە. 

دووەم: يان لە لەلاي پياوەكەي بێت، بەڵام بە دڵ وجەستە ناپاكي لەگەڵ بكات، كە ئەوەش وێران كردني خێزانە لە دونيا و ڕوو ڕەشيشە لە قيامەت. 
بۆيە پياو پێي ئاساييە كە هەموو شتێك لە خێزاني قبوڵ بكات تەنها ناپاكي خێزاني نەبێت، ناپاكي خێزاني لاي پياو وەك خەنجەرێكي ژەهراوي وايە كە ژن لە پشتي پياوي بدات، پياو زۆر پێي خۆشترە ژنەكەي ژەهري دەرخوارد بدات نەك ناپاكي لەگەل بكات. 

ناپاكي خێزاني تاوانێكي ئەوەندە گەورەيە، خواي گەورە هەرگيز لەو خيانەتە خۆش نابێت، بۆيە بە هەر ڕێگايەك بێت ئەوە هەر ئەو خيانەتە ئاشكرا دەكات. 

بەسەرهێتێكي دڵ تەزێن: ئەو ئافرەتەش، كە خاوەني دوو منداڵە و چوار ساڵە شووي كردوە، حەز لە كوڕێك دەكات، كە لە دوكاني پياوەكەي لە هەولێر كاردەكات، قەدەري خوا وا دەبێت پياوي ئەو ئافرەتە نەخۆش دەكەوێت، هەر بۆيە دەيبەنە نەخۆشخانە داخيلي دەكەن، ئافرەتەكەش ئەوە بە فرسەت دەزانێت و بێ‌ ترس ڕۆژانە چەند سەعاتێك لەگەڵ ئەو كوڕە ڕادەبوێرێت. 
كاتێكيش ئافرەتەكە دەزانێت پياوەكەي لە نەخۆشخانە دەگەڕێتەوە بانگي عاشقەكەي دەكات بۆ ئەوەي ئيمڕۆ، تا ئێوارە حەزەكاني دڵي خۆي پێ‌ دامركێنێتەوە لەسەر جێگاي مێردەكەي، بەڵێ‌ وەكو جاراني تر عاشقەكەي دێت و بەدڕەوشتي خۆيان دەكەن، بەڵام ژنەكە حەز و ئارەزووات واي لێكردبوو دوو منداڵەكەي بير چوو بوو، كە لە ماڵن تاكو وەكو جاراني تر بەفێلێك بۆ شوێنێكيان بنێرێت... 
منداڵەكان خەريكي ياري خۆيانن، بەڵام كاتێك دەگەڕێن بە دواي دايكيان دەچنە ژوورەوە دەبينن دايكيان لە باوەشي پياوێكدايە لەسەر جێگاي باوكيان، منداڵەكان، كە ئەوە دەبينن لە پڕمەي گريان دەدەن و دەچنە دەرەوە، ژنەكە كە ئەمە دبينێت زۆر دەترسێت، بە كوڕەكە دەڵێت: چي بكەين خۆ پياوەكەم بێتەوە ئەو منداڵانە بۆي دەگێڕنەوە؟! 
كوڕەكەش دەڵێت: بۆ ئەوەي كارەكەمان ئاشكرا نەبێت، هيچ ڕێگايەكمان نيە جگە لەوەي هەردوو منداڵەكەت بكوژم، دايكە دڵسۆزەكەش بێ‌ يەك و دوو ڕەزامەندي دەردەبڕێت، كوڕەكەش لە بەر چاوي دايكەكەيانەوە هەر دوو منداڵەكە بە پەتێك دەخنكێنێت، بەڵام دواتر خواي گەورە ئەو خيانەت و تاوانەيان ئاشكرا دەكات. 


::: هەر كاتێك خواي گەورە دەرگايەك لەسەر بەندەكەي دابخات بە حيكمەتي خۆي، بە دلنياييەوە ئەوە دوو دەرگاي لێدەكاتەوە بە ڕەحمەتي خۆي::: (ابن قيم الجوزي) 

وورد بەوە و بير بكەوە لە حاڵي ئەو كۆرپەلەي ناو سكي دايك، كاتێك كە خوێنە، خواي گەورە لە يەك ڕێگاوە خۆراكي بۆ دەنێرێت كە ڕێگاي ريخۆڵەكەيە، جا كە لە سكي دايكي دەرچوو، ئەو ڕێگايەي لێ دادەخرێت، كەچي دوو ڕێگاي تري لێ دەكرێتەوە كە لەوێوە خۆراكي زۆر لەوەي پێشتري خۆشتر و پاكتري بۆ دێت كە شيرێكي پاك و بێ گەردە، جا كە تەمەني شيرخواردنيشي تەواو دەبێت ئەو دوو ڕێگايەي لێ دادەخرێت، بەڵام چوار ڕێگاي چاكتر لەوي پێشوتري لێ دەكرێتەوە، ئەويش دوو خۆراكە و دوو خواردنەوەيە، دوو خۆراكەكە گۆشتي گياندار و ڕووەكە، دوو خواردنەوەكەش ئاوو شير و شتە بە تام و لەزەتەكاني ترە، جا كە مرديش ئەم چوار ڕێگايەشي لێ دادەخڕێت، بەڵام ئەگەر لە چاكە كاران بێت خواي گەورە هەشت ڕێگاي بۆ دەكاتەوە، كە هەر هەشت دەرگاي بەهەشتە ئەوكات بەكامياندا حەزبكات دەچێتە ژورەوە. بەم شێوەيە خواي گەورە لە دنيا هەر شتێك لە مرۆڤي بڕوادار بستێنێتەوە، ئەوە لە و چاكتر و باشتري پێ دەبەخشێ، ئەمەش تەنها بۆ مرۆڤي بڕوادارە. چونكە خواي گەورە شتێكي لێ دەستێنێتەوە بێ نرخ بێت و نرخي نەبێت لە بري ئەودا شتێكي بەسوود و بە نرختري پێ دەبەخشێ، بەڵام مرۆڤ چونكە چاكەي خۆي نازانێت، بەخشش و حيكمەت و بەزەيي خواش بە چاكي ناناسێت، نازانێت سوود لەو شتەي لێي سەندراوەتەوە چيە و ئەو شتەي بۆي ئامادەكراوە لەباتي ئەو چيە! بەڵكو ئەو حەز دەكات زوو شتەكەي بە دەست بگات ئەگەر بێ نرخيش بێت، حەز لە شتێك ناكات درەنگ بەدەستي بگات ئەگەر بە نرخيش بێت. 

ئەگەر مرۆڤ بە دادپەروەرانە بڕوانێتە ئەو كارانەي خواي گەورە بۆي دەردەكەوێت كە خواي گەورە لە دنيادا هەر خۆشي و لە زەتێكي لێ بسێنێتەوە بۆ ئەوەيە تاكو چاكتري پێ ببەخشێت، هەر شتێكي لێ دەسێنێتەوە، ئەوە لەو چاكتري پێ دەبەخشێ.. 
كاتێك تووشي نەهامەتي دەكات تاكو لێي ببورێت.. 
كاتێك تاقي دەكاتەوە بۆ ئەوەي پاكي بكاتەوە.. 
دەيمرێنێـت تاكو زيندووي بكاتەوە و لەم دنيايەدا ڕزگاري بكات و بيگەيەنێتە ئامانج و بەخششي خۆي. 


وەرگيراوە لە كتێبي: (ئاوێتەي دڵ)


نوێژ بە ويتر قوفل دەدريت؟! ئايا ئەگەر كەسێك نوێژي ويتري كرد نوێژەكەي قوفڵ نادرێت.. ئايا ئەتوانێت لە دواي ئەم ويترە سوننەت بكات؟! 
لەم بارەيەوە زانايان دوو بۆچوونيان هەيە: 
ڕاي يەكەم: ئەگەر ويتري كرد، ئەتوانێ سوننەتي لە دوا بكا، ويترەكەش دووبارە ناكاتەوە، ئەمەيان بۆچووني ئەم بەڕێزانەيە: حەنەفيەكان، مالكيەكان، حەنبەليەكان، و(النخعي)و(الاوزاعي)و(علقمە)و(ابو بكر)و(سعد)و(عمار)و(ابن عباس)و(عائشە) و هێندێ زاناي شافعيشيە( ).
بەڵگەش بەم حەديسە و چەندين حەديسي تر دەهێننەوە كە پێغەمبەر (صلي الله عليه وسلم):((كان يركع ركعتين بعد الوتر))
واتە: پێغەمبەر (صلي الله عليه وسلم) دواي نوێژي ويتر دوو ركعات نوێژي ئەكرد. 

ڕاي دووەم: ئەگەر نوێژي ويتري كرد ئەوە نوێژەكەي قوفڵ ئەدرێ و ناتوانێ‌ نوێژي سوننەت لە دواي بكات، مەگەر ويترەكە هەڵوەشێنێتەوە ئينجا سوننەتەكەي بكاتەوە، ئەمەش بۆچووني ئەم بەڕێزانەيە: ئيمامي شافعي و(عپمان)و(علي)و(اسامە)و(ابن عمر)و(ابن مسعود)( ).
بەڵگەشيان ئەم حەديسەي پێغەمبەرە (صلي الله عليه وسلم) كە دەفەرمووێ: ((أجعلوا أخر صلاتكم بالليل وتراً))
واتە: لە شەودا نوێژەكانتان بە ويتر كۆتايي پێبهێنن. بەڵام بۆچووني يەكەم دروستە(صحيح)ــە، واتە: ئەگەر ويتري كردبوو ئەتوانێ‌ نوێژي تري لە دوا بكا ويترەكەش دووبارە نەكاتەوە( )، بەڵام وا چاكە‌و سوننەتە ئەگەر زاني شەو هەڵئەسێتەوە ئەوا با ويترەكەي دوابخات بۆ شەو، بەڵام ئەگەر زاني شەو هەڵناسێتەوە با ويترەكەي بكات. 

MKRdezign

په‌یوه‌ندی كردن

الاسم

بريد إلكتروني *

رسالة *

يتم التشغيل بواسطة Blogger.
Javascript DisablePlease Enable Javascript To See All Widget